QİDA YARIŞLARININ FƏSADLARI

Böyük Britaniyanın Devon qraflığında olan fitnes məşqçisi Ris Çedfild “Cattlemans Steakhouse”-da 2 kiloqramlıq ət, kartof və soğan halqalarından ibarət 6 000 kalorilik porsiyanı cəmi 36 dəqiqəyə bitirib. Bu ağır porsiyadan sonra özünü yaxşı hiss etdiyini desə də, ertəsi gün səhər şiddətli qarın ağrısı, qusma və halsızlıq başlayıb.

Buna baxmayaraq, Ris axşam 2,5 kq-lıq balıq və fri porsiyası ilə növbəti “çelenc”ə girişib. Yürüşdən sonra vəziyyəti daha da pisləşib, gecə boyunca qarın şişkinliyi və yüksək hərarətdən əziyyət çəkib. Dostları onun rənginin solduğunu görüb xəstəxanaya aparıb. Həkimlər mədədə böyük miqdarda həzm olunmamış qida aşkar edərək onu rehidratasiya edib.

Dörd saatlıq müalicədən sonra gənc evə buraxılıb və həmin axşam 38 ədəd toyuq naqqetsi və böyük porsiya fri yeyib. Hadisə sosial şəbəkədə müzakirələrə səbəb olsa da, Ris bunun ona dərs olduğunu, lakin qida yarışlarını tam dayandırmaq niyyətində olmadığını bildirib.

2025-ci ildə Çexiyada Hepatit A virusu ilə  bağlı həyata keçirilən monitorinqlərdən sonra açıqlanan rəqəmlər narahatlıq doğurur: bu il ərzində ölkədə 2 880-ə yaxın yeni yoluxma faktı qeydə alınıb. Bu rəqəm, 1984-cü ildən bəri ən yüksək göstəricidir. 2024-cü illə müqayisədə yoluxma sayında təxminən 20 dəfə artım müşahidə olunur. Eyni zamanda, virus səbəbindən ölüm halları da xeyli artıb: 2025-də 32 ölüm baş verib — halbuki 2024-də bu rəqəm cəmi 2 idi.

Epidemiyanın geniş yayılması ölkə ictimaiyyəti və səhiyyə sistemini təcili tədbirlərə vadar edib. Statistik göstəricilər yaş baxımından müxtəlif qrupları əhatə edir: virusdan ən çox 30-44 yaş aralığında olan yetkinlər zərər görüb, eyni zamanda uşaqlar arasında da yoluxma hallarına rast gəlinir.

Bu səbəbdən Çexiya səhiyyə orqanları peyvənd kampaniyasını genişləndirməklə yanaşı, ictimai maarifləndirməyə başlayıb: əllərin müntəzəm yuyulması, gigiyenik norma və sanitariya qaydalarına ciddi riayət, ictimai yerlərdə təmizlik tədbirləri və təhlükəsiz su/qida istifadəsi bütün əhali üçün vacib hesab edilir.

Mənbə: brnodaily.com

DİQQƏTİ BU ANA CƏMLƏMƏLİ

Mütəxəssislər bildirirlər ki, narahatlıq və panika zamanı düşüncələr sürətlənir, bədən isə donur. Bu zaman diqqəti indiki an üzərinə cəmləmək üçün sadə üsullardan biri — çox turş dadlı konfet yeməkdir.

Kliniki psixoloqlar izah edirlər ki, turş dad beynin sensor sistemi vasitəsilə ani reaksiya yaradır. Bu, diqqəti qarışıq düşüncələrdən ayıraraq bədəni və zehni indiki anla əlaqələndirir. Nəticədə ürək döyüntüsü normallaşır, nəfəs tənzimlənir və insan özünü daha stabil hiss edir.

Psixoloqlar vurğulayır ki, bu üsul müalicə əvəzi deyil, lakin panika zamanı qısa müddətdə “özünü toparlama” üçün faydalıdır. Onlar bunu “diqqət cəmləmə texnikası” adlandırır və gündəlik stressin idarə edilməsində sadə və əlçatan üsul kimi tövsiyə edirlər.

Bu metod ilə bağlı araşdırmalar “Science Nature Page” və kliniki psixoloqların elmi nəşrlərində yer alıb.

YENİ ARAŞDIRMA

İtaliya–İsveçrə Universitetinin (USI) Biotibbi Tədqiqatlar İnstitutu tatuların immun sisteminə təsirini araşdıran genişmiqyaslı tədqiqat aparıb. Alimlər ən çox istifadə olunan üç mürəkkəb rəngini – qara, qırmızı və yaşılı analiz edərək onların orqanizmdə necə davrandığını izləyib.

Tədqiqat göstərib ki, tatu zamanı dəriyə yeridilən mürəkkəb yalnız yerli nahiyədə qalmır, həm də bədən boyunca yayılaraq immun sisteminin hüceyrələrində illərlə qala bilir. Makrofaqlar adlanan əsas immun hüceyrələri bu pigmentləri parçalaya bilmədiyi üçün hüceyrə ölümü və uzunmüddətli iltihab yaranır. Qırmızı və qara mürəkkəbin təsiri daha güclü müşahidə olunub.

Siçanlar üzərində aparılan sınaqlarda mürəkkəb hissəcikləri sürətlə limfa düyünlərinə toplanıb və 2 ay ərzində orada qalıb. Alimlər bu nəticələrin insanlar üzərində əlavə araşdırmalarla təsdiq edilməli olduğunu bildirirlər.

ORQANİZMƏ TƏZYİQ EDİR

Yenidən dəb olan korsetlər, bədən formalaşdırıcı bodilər və korreksiyaedici corablar uzun müddət geyildikdə insan orqanizminə ciddi mənfi təsir göstərir.

Bu barədə Perm Politexnik Universitetinin elmi müşaviri, tibb elmləri namizədi Sergey Solodnikov danışıb. 

Uzun müddət sıxılma diafraqmanı və ağciyərləri təzyiq altında saxlayır, nəticədə səthi nəfəsalma, oksigen çatışmazlığı və hətta ürək fəaliyyətində pozulmalar baş verir. Həzm sistemi yavaşlayır, mikroflora dəyişir, qəbizlik və iltihabi xəstəlik riski artır. Dar geyim əzələləri zəiflədərək düzgün duruşa mane olur, nevroloji ağrılar və əlavə ürək-damar yükü yaradır.

Xüsusilə bədən formalaşdırıcı bodilər qadınlar üçün risklidir: yanlış ölçü və uzun müddət geyinmə daxili orqanlara, reproduktiv sistemə təsir edərək menstruasiya pozuntuları, çanaq bölgəsində ağrılara və əzələ zəifliyinə səbəb olur. Dar geyim limfa axınını da pozur, ödem və detoks funksiyasının azalmasına gətirib çıxarır, deyə mütəxəssis xəbərdar edib.

SİYAHIDA DAHA 10 ŞƏHƏR VAR

San-Fransisko şəhəri on aparıcı qida istehsalçısına — o cümlədən Kraft Heinz, Mondelez və Coca‑Colaya, qarşı iddia qaldırıb. Şəhər rəsmiləri bu şirkətləri “təkrar emal edilmiş qidaları qəsdən sağlamlığa zərərli və asılılıq yaradan məhsullar kimi satışa çıxarmaqda” və reklam vasitəsilə sağlamlığa zərərli məhsullara təşviq etməkdə ittiham edirlər.

İddiyada vurğulanır ki, şirkətlər istehlakçılara məhsulların zərərlərini gizlədiblər və bu, Kaliforniya qanunlarına əsasən ictimai qayda və ədalətli rəqabət prinsiplərinin pozulmasıdır. Məqsəd — qida firmalarının sağlamlıq xərclərinə görə məsuliyyət daşıması və gələcəkdə “aldadıcı marketinq” taktikalarının dayandırılmasıdır.

Şəhər rəsmiləri bildirir ki, təkrar emal edilmiş qidaların artan istehlakı ilə eyni dövrdə piylənmə, şəkərli diabet, ürək-damar xəstəlikləri və xərçəng kimi xroniki xəstəliklərin faizi yüksəlib. İddia sənədində bu vəziyyət “ictimai səhiyyə krizi” adlandırılıb.

Bu iddia ABŞ-da dövlət orqanları tərəfindən qida şirkətlərinə qarşı təkrar emal edilmiş məhsulların zərərliliyinə dair olan ilk nümunələrdən biridir. Əgər məhkəmə şirkətlərin lehinə qərar qəbul etməzsə, bu, ABŞ-da ərzaq təhlükəsizliyi və marketinq siyasətində mühüm presedent ola bilər.

Mənbə: BBC

DEPRESSİYANIN AZALMASINA KÖMƏK EDİR

Cənub Koreyada sürətlə qocalan əhali arasında depressiya və intihar halları artır. 2025-ci ilin iyununda “Journal of the Korean Medical Association”da dərc olunan hesabata görə, ölkədə hər gün təxminən 10 yaşlı insan intihar nəticəsində həyatını itirir. Əmək çatışmazlığı və ailə dəstəyinin azalması fonunda hökumət yeni yanaşmaya – AI əsaslı “Hyodol” adlı yumşaq robot oyuncaqlara müraciət edib.

15–20 düymlük bu “nəvə” robotlar tək yaşayan yaşlılara həm emosional, həm də praktiki dəstək göstərir. Cihaz dərman qəbulu barədə xəbərdarlıq edir, təcili siqinallar göndərir və gündəlik fəaliyyətləri qeydə alır. Əsas üstünlüyü isə onların psixoloji dəstəyi artırmasıdır. Robotun yeddi yaşlı uşaq tonunda danışması yaşlılar üçün ünsiyyəti asanlaşdırır.

2025-ci ilin noyabrına olan məlumata əsasən, ölkədə 12 mindən çox “Hyodol” robotu hökumət proqramları vasitəsilə paylanıb. Tədqiqatlar bu robotların tək yaşayan yaşlılarda depressiyanı azaltdığını, koqnitiv funksiyaları yaxşılaşdırdığını göstərir. Lakin bəzi mütəxəssislər emosional asılılıq və şəxsi məxfiliklə bağlı etik sualların açıq qaldığını bildirir.

Mənbə: CNN

TİBBİN İZAH EDƏ BİLMƏDİYİ HADİSƏ

2024-cü ilin aprelində sağ əlinin barmaqlarında uyuşma hissi ilə xəstəxanaya müraciət edən 27 yaşlı Yeni Zelandiya sakini Peyc Syusted  həyata dönmək üçün sözün əsl mənasında ölümə meydan oxuyub. İmmunitet testləri və beyin görüntüləmələrindən sonra ona dördüncü dərəcəli, “terminal” hesab edilən beyin şişi — astrositoma diaqnozu qoyulub. Həkimlər əməliyyatın mümkün olmadığını deyib, 18 aya qədər ömrü qaldığını proqnozlaşdırıb.  

Çoxsaylı onkoloji müalicələr, radio və kemoterapiya başlayır.

13 aylıq dövrdən sonra yenidən aparılan MRT skanlarında şişin izlərinə rast gəlinməyib. Həkimlər bu nəticəni “tibbi anomaliya”, yəni elmə hələ tam aydın olmayan hadisə adlandırıblar. Hazırda həkimlər rəsmi olaraq “tam sağaldı” deməkdən çəkinirlər, çünki mikroskopik hüceyrələr hələ görünməyə bilər.

Bu hadisə sübut edir ki, bəzi “ümidsiz” diaqnozlar belə — həkimlərin “anomaliya” dediyi “möcüzələr”lə nəticələnə bilər. Ona görə də ən ağır xəstəliklərdə, əsla ümidimizi itirməməliyik.

SAĞLAM İNSANLAR EHTİYALI OLMALIDIR

Son illərdə populyarlıq qazanan davamlı qlükoza monitorinqi cihazları (CGM) — sağlam həyat tərzi və “metabolizmi optimizasiya” trendlərinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin aparılan elmi tədqiqatlar bu cihazların sağlam şəxslərdə göstəricilərin etibarlılığı barədə şübhələr doğurur.

CGM cihazları qlükozanı birbaşa qanda yox, toxumaların arasındakı mayedə ölçür. Bu mayedəki qlükoza səviyyəsi isə qanındakı real şəkər göstəricisindən bir qədər gecikmə ilə dəyişir.

Ona görə də cihaz bəzən şəkərin qalxdığını və ya düşdüyünü qanda olduğundan fərqli göstərə bilər. Yəni monitor yüksək rəqəm göstərsə də, qan analizi bunu təsdiq etməyə bilər.

Ona görə də sağlam insanlarda belə yanlış məlumatlar yemək vərdişlərini düzgün olmayan formada dəyişməyə vadar edir. Məsələn, bəziləri normal meyvə və qidaları “şəkərə sıçrayış verən” hesab edib onlardan uzaq durur, bəziləri isə az porsiyaya keçərək qidalanmada stres yaşayır.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, CGM — diabet xəstələri üçün faydalı bir tibbi alətdir. Lakin sağlam insanlar üçün bu cihazlara

Mənbə: involta.media

GÖRÜNMƏYƏN RİSKLƏR

Əvvəllər insanlar fillerlərin tamamilə təhlükəsiz olduğunu düşünürdülər. Lakin MRT görüntüləri göstərir ki, prosedurdan sonra fillerlər toxumalarda qalır, şişir və hətta yer dəyişir.  Bu qadın 6 il ərzində yalnız 12 ml filler vurduğunu bildirib, lakin MRT nəticəsində bədənində 28 ml aşkarlanıb. Bu barədə rusiyalı bloger Katya Konasova paylaşım edib.

Fillerlər suyu çəkərək toxumalarda şişir, həcmi böyüyür və üzün formasını dəyişir. Onlar bəzən tətbiq olunduğu nöqtədən başqa yerlərə hərəkət edərək asimmetriya və deformasiyalar yaradır. Bu uzunmüddətli və görünməyən risklər, estetik prosedurlar zamanı adətən xəstələrə açıqlanmır, deyə bloger araşdırmasından yola çıxaraq bildirir.

Mütəxəssislər bildirir ki, filler yalnız estetik dəyişiklik deyil, üzün strukturuna da təsir edir və sağlamlıq üçün gizli təhlükə yarada bilər.

Mənbə: vk.com

YENİ QƏRAR BOŞANMA ÜÇÜN ƏSAS OLA BİLƏR

Türkiyənin Kayseri şəhərində Vəkillər Kollegiyasının üzvü Tefvik İmamoğlu sosial media istifadəçilərini xəbərdar edərək, vurğulayıb ki, Yargıtayın 2-ci Mülki Dairəsi qərar çıxarıb. “Qarşı cinsə aid fotoların sosial şəbəkədə bəyənilməsini “etibarı sarsıdan davranış” hesab edərək, bunun boşanma səbəbi ola biləcəyinə qərar verilib.

Buna səbəb, şikayətçi qadın ərinin digər qadınların fotolarını bəyənərək ona xəyanət etdiyini iddia edib. Məhkəmə bu səbəbdən və işin mahiyyətini nəzərə alaraq ərini günahkar hesab edib. Apellyasiya prosesindən sonra qərar təsdiqlənib.

 “Bu qərarla birlikdə sosial şəbəkələrdən istifadə ilə bağlı mühüm bir meyar məhkəmə sisteminə daxil olur. Artıq məhkəmələr sosial şəbəkədə edilən bəyənmələri qiymətləndirəcək. Beləliklə, sosial media davranışları boşanma işlərində konkret qüsur kimi qəbul edilir və bu cür rəqəmsal qarşılıqlı əlaqələr güclü sübut sayılır. Vətəndaşlara sosial mediadan istifadə edərkən bunu diqqətdə saxlamalarını tövsiyə edirəm”, – deyə İmamoğlu bildirib.

Mənbə: Hurriyet.com

ALİMLƏRİNİN YENİ UZUNÖMÜRLÜLÜK PROQRAMI

Rusiyalı alim  Aleksandr Sergeyev  bildirib ki, insan ömrü 120 ilədək uzanacaq.

Onun sözlərinə görə, bunun əsası — erkən diaqnostika və daimi sağlamlıq monitorinqi olan “İnsanın rəqəmsal sağlamlıq profi­li” layihəsidir. Layihə biomedikal və rəqəmsal texnologiyalardan istifadə etməklə, bədənin vəziyyətini davamlı izləməyi, xəstəliklər formalaşmadan aşkar etməyi və onların inkişafını gecikdirməyi hədəfləyir.

Sergeyev vurğulayıb ki, xəstəliklər birdən-birə yaranmır — uzun müddət ərzində bədən dəyişir; bu dəyişiklikləri vaxtında görmək, lazımi tədbirləri görmək sayəsində xəstəliklər təxirə sala və ya yüngülləşdirilə bilər.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, 20-ci əsrdə orta ömür təxminən iki dəfə artıb — təxminən 40 ildən 70–80 ilə. İndi isə elm, biologiya və texnologiyanın birgə inkişafı sayəsində 120 il ömür yeni hədəfdir.

Eyni zamanda, bu yanaşma yalnız fiziki deyil, “məntiqi dolğunluq” — yəni yaşla birlikdə zehni sağlamlıq və ruhi funksiyaların qorunmasını da nəzərdə tutur. Bu, uzun ömrün keyfiyyətli olmasını təmin etmək baxımından vacib hesab edilir.

Mənbə: health.mail.ru

RABİTƏ NAZİRİ TƏZYİQLƏRƏ BOYUN ƏYMƏYƏCƏK

Avstraliyada 16 yaşadək yeniyetmələrin sosial şəbəkələrdən istifadəsini qadağan edən qanun ölkənin Ali Məhkəməsində mübahisəyə səbəb olub. İki 15 yaşlı yeniyetmə, Noa Cons və Meysi Neyland qanunun konstitusiyaya zidd olduğunu bildirərək, onların sərbəst ünsiyyət hüququnu məhdudlaşdırdığını iddia ediblər.

Qanuna əsasən, 10 dekabrdan etibarən Meta, TikTok və YouTube kimi şirkətlər 16 yaşdan kiçik avstraliyalıların sosial şəbəkələrdə hesab açmasına icazə verməməlidir. Hökumət bu addımı uşaqların zərərli məzmun və alqoritmlərdən qorunması ilə əsaslandırır.

Lakin Rəqəmsal Azadlıq Layihəsi tərəfindən dəstəklənən yeniyetmələr qadağanın uşaqların hüquqlarını nəzərə almadığını vurğulayıb. Onlar sosial şəbəkələrin informasiya əldə etmək və ünsiyyət üçün vacib platforma olduğunu bildirib. Qurum hesab edir ki, qadağa ən çox həssas qruplara, əlilliyi olan, yerli icmaların üzvü olan və ucqar bölgələrdə yaşayan uşaqlara təsir göstərəcək.

Rəsmilər bildirib ki, uşaqların  psixi sağlamlığı  əsas prioritetdir, buna görə də etirazlar nəzərə alınmayacaq.

ARAŞDIRMA SUALLAR DOĞURUR

PubMed-də dərc olunan geniş icmal yeni trendləri üzə çıxarır: son illərdə Diqqət Çatışmazlığı və Hiperaktivlik Pozuntusu (DÇHP) diaqnozu alan uşaqların sayı kəskin artıb. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, artım təkcə pozuntunun daha geniş yayılması ilə bağlı deyil — əsas səbəblərdən biri diaqnostika meyarlarının dəyişməsi və valideyn-müəllim məlumatlılığının yüksəlməsidir.

Xatırladaq ki, DHÇP-li uşaqlarda diqqəti uzun müddət saxlaya bilməmək, tapşırıqları yarımçıq buraxmaq, başqasının sözünü tez-tez kəsmək, yerində sakit otura bilməmək, ani və düşünülməmiş qərarlar vermək, ətraf stimullara həddindən artıq tez reaksiya vermək, davamlı hərəkət ehtiyacı hiss etmək kimi simptomlara rast gəlinir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, müasir həyat tərzi, ekran qarşısında uzun müddət qalmaq, intensiv tədris tələbləri və psixososial stress uşaqlarda diqqət problemlərini daha çox görünən edir. Bu isə real DÇHP ilə sadəcə diqqət fərqliliklərinin qarışdırılması riskini artırır.

AVSTRİYALI ALİMLƏRİN 10 İLLİK ARAŞDIRMASI

Avstraliyanın Flinders Universitetinin alimləri uzunmüddətli araşdırma nəticəsində müəyyən ediblər ki, gündəlik adi çay içmək yaşlı qadınlarda sümük sıxlığını artırır. Tədqiqatda 65 yaşdan yuxarı 9 704 qadın izlənilib və on il ərzində bud sümüyünün mineral sıxlığı ölçülüb.

Nəticələr göstərib ki, çay içən qadınlarda sümük sıxlığı daha yüksəkdir, kofe həvəskarlarında isə əhəmiyyətli dəyişiklik müşahidə edilməyib. Hətta gündə beş fincandan çox kofe içənlərdə sümük sıxlığında azalma müəyyən edilib.

Alimlər bildirirlər ki, sümük sağlamlığını qorumaq üçün çaydan əlavə balanslı qidalanma, kifayət qədər Kalsium və D‑vitamini qəbulu, aktiv həyat tərzi də vacibdir.

Mənbə: Health.mail.ru

MÜTƏXƏSSİSLƏR XƏBƏRDARLIQ EDİR

Son illər sağlamlıq üçün nəzərdə tutulan “ağıllı” saatlar, bilərziklər və üzüklər sürətlə populyarlaşır. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, bu cihazlar istifadəçilər üçün risk yarada bilər.

“Rəqəmsal Tibb” klubunun iclasında bildirilib ki, müasir cihazlar bəzən həyatı xilas etsələr də, “müvəqqəti təhlükəsizlik illüziyası” yarada bilər. Məsələn, ürək ritmində dəyişiklik barədə xəbərdarlıq müəyyən hallarda vaxtında həkimə müraciətə səbəb olur. Amma cihaz heç bir problem göstərmirsə, insanlar tam sağlam olduqlarını düşünərək müayinədən yayınır. Ekspertlər həmçinin cihazların ölçmə dəqiqliyinin hələ də qeyri-stabil olduğunu vurğulayıb. Buna missal olaraq, Kanadada 1 ildə Apple Watch-un avtomatik göndərdiyi 800 təcili yardım çağırışının 90%-i yanlış olub. Bu isə səhiyyə xidmətləri üçün böyük yük yaradır.

Bununla belə, bu cuhazların faydalı tərəfləri də var. Onlar yuxunun ümumi keyfiyyətini, fiziki aktivliyi və addım sayını kifayət qədər dəqiq qeydə alır. Mütəxəssislərə görə, bu məlumatlar insanın gündəlik sağlamlıq vərdişlərini nəzarətdə saxlamasına kömək edir.

KT MƏLUMATLARINA ƏSLANAN YENİ MODEL TƏQDİM EDİLİB

Süni intellekt artıq adi tibbi görüntülərdən istifadə etməklə insanın xronik stress vəziyyətində olub-olmadığını müəyyən edə bilir. Radiologiya üzrə alimlər dərin öyrənmə modelindən istifadə edərək döş qəfəsi KT müayinələrində böyrəküstü vəzilərin ölçüsünü analiz edib və stressin ilk obyektiv bioloji göstəricisini müəyyənləşdiriblər.

Tədqiqat çərçivəsində 3 minə yaxın xəstədən toplanan KT görüntüləri, stress sorğuları, kortizol səviyyələri və digər sağlamlıq məlumatları müqayisə edilib. Nəticələr göstərib ki, xronik stress bildirdiyini deyən şəxslərdə böyrəküstü vəzilərin həcmi daha böyükdür, kortizol səviyyəsi yüksəkdir və ürək çatışmazlığı riski artır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, uzunmüddətli stressin bədəndə yaratdığı fəsadlar  ilk dəfə real görüntülərlə qiymətləndirilir. Model gələcəkdə yaşlı insanlarda stresslə əlaqəli müxtəlif xəstəliklərin erkən aşkarlanmasında istifadə oluna bilər. Alimlər bunun həkimlərə xəstənin psixo-fizioloji vəziyyətini obyektiv şəkildə ölçmək imkanı verdiyini qeyd edirlər.

Mənbə: Euronews

DÜNYADA İLK

Kaliforniyalı 3 yaşlı Oliver Çu nadir irsi xəstəlik Han­ter sindromu (MPS II) diaqnozu ilə yaşayan ilk uşaqdır. Ona Mançesterdə gen terapiyası tətbiq edilib. Bu xəstəlik bədəndə və beyində sürətlə proqressiv zədələnmələrə səbəb olur və ağır halda olan xəstələr çox vaxt 20 yaşa çatmadan dünyasını dəyişir.

Oliverin orqanizmi xəstəlik səbəbindən həyati vacib IDS fermentini istehsal etməyib. Britaniya alimləri ilk dəfə olaraq onun kök hüceyrələrini laboratoriyada genetik olaraq dəyişdirib bədənə geri qaytarmaqla xəstəliyin inkişafını dayandırmağa çalışıb. Tədqiqatın rəhbərlərindən biri professor Saymon Cons bildirib ki, belə nəticəni 20 il gözləyib.

Oliver bu müalicəni alan dünyadakı 5 uşaqdan ilkidir. Bir il əvvəl başlanan prosedurdan sonra onda nəzərəçarpan irəliləyişlər müşahidə olunub. Ailəsi BBC-yə bildirib ki, Oliverin nitqi, hərəkət bacarıqları və ümumi inkişafı xeyli yaxşılaşıb. Ən mühüm dəyişikliklərdən biri isə onun artıq həftəlik ferment inyeksiyalarına ehtiyac duymamasıdır, çünki lazımi fermenti orqanizmi özü istehsal edir.

Mançester komandası bildirir ki, müalicə hələ izlənmə mərhələsindədir, lakin ilkin nəticələr son dərəcə ümidvericidir. Cəmi bir prosedurla xəstəliyin gedişinin dayandırılması nadir genetik xəstəliklər üçün mühüm dönüş nöqtəsi sayıla bilər.

Mənbə: BBC News

BEYNİN İNKİŞAF DÖVRLƏRİ ÜZƏ ÇIXDI

Kembric Universitetinin alimləri beynin 5 ayrı mərhələdən keçdiyini müəyyən edib. 4000-ə yaxın 90 yaş;na qədər insanın “skan”lar üzərində aparılan araşdırması göstərib ki, əsas dönüş nöqtələri 9, 32, 66 və 83 yaşlarda baş verib. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu tapıntılar psixi sağlamlıq pozuntuları və demensiyanın niyə müəyyən dövrlərdə daha çox yayıldığını anlamağa kömək edir.

Tədqiqat beynin 5 inkişaf fazasını belə izah edir:

Uşaqlıq – doğumdan 9 yaşa qədər beynin sürətli böyüməsi və artıq sinapsların azalması baş verir.

Yeniyetməlik – 9 yaşdan 32 yaşa qədər davam edən dövrdə neyron əlaqələri daha effektiv hala gəlir. Bu, beyin fəaliyyətində ən kəskin dəyişikliklərin yaşandığı mərhələdir və psixi sağlamlıq riskləri ən yüksəkdir.

Yetkinlik – 32–66 yaş arası nisbətən sabitlik dövrüdür, yəni beyin bu yaş aralığında kəskin və sürətli dəyişikliklər keçirmir, daha stabil şəkildə fəaliyyət göstərir.

Erkən qocalma – 66 yaşdan etibarən beyin əlaqələri daha lokal hala gəlir və funksional bölgələr arasında ayrılma artır. Gec qocalma – 83 yaşdan sonra bu dəyişikliklər daha da güclənir.

Araşdırmanın müəllifləri qeyd edir ki, bu yaş hədləri fərdlər arasında dəyişə bilər, lakin ümumi tendensiya bütün nümunələrdə aydın görünür.

MAQNETİK HİDRAGELƏ YERLƏŞDİRİLMİŞ BİOSENSORLAR SÜRƏTLİ DİAQNOSTİKA TƏQDİM EDİR

Alimlər bağırsaq xəstəliklərinin ultrasürətli aşkarlanması üçün MagGel-BS adlı yeni diaqnostik platforma təqdim ediblər. “ACS Sensors” jurnalında yayımlanan tədqiqatda bakterial bioloji sensorların maqnit xüsusiyyətli, biouyğun hidragel kapsullarına yerləşdirilməsi ilə xəstəlik markerlərinin cəmi bir neçə dəqiqəyə müəyyən olunduğu bildirilib.

Əvvəllər bu sensorların ağızdan qəbulu onların mədə turşusunda tez məhv olması və bağırsaq mikrobiotası ilə qarşılıqlı təsir riski səbəbindən məhdud idi. Yeni hidragel strukturu isə bakteriyaların mədə mühitində 10 dəfə daha dayanıqlı olmasına və nəticələrin dəqiqliyinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına imkan verib.

Siçanlar üzərində aparılan sınaqlarda MagGel-BS bağırsaq qanaxmasını 20 dəqiqəyə aşkar edib. Bu göstərici adi biosensorlarla saatlar tələb edirdi. Platforma immun reaksiyaya səbəb olmayıb və heç bir yan təsir yaratmayıb.

Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu tip hidragel kapsullar gələcəkdə bağırsaq xəstəliklərinin təhlükəsiz, qeyri-invaziv və sürətli diaqnostikasında yeni mərhələ yarada bilər.

Mənbə: ACS Sensors

MÜTƏXƏSSİSLƏR FƏRQİ AÇIQLADI

Bananın rəngi və dadı dəyişdikcə onun tərkibi də dəyişir. Mütəxəssislər - dietoloq Eyveri Zenker və qidalanma üzrə müəllim Amanda Sauseda bananın yetişmə dərəcəsinə görə hansı şəraitdə daha faydalı olduğunu izah edib.

Yaşıl və sərt bananlarda şəkər minimum, nişasta isə maksimumdur. Mütəxəssislər bildirib ki, bu nişasta bağırsaqdakı faydalı bakteriyaları qidalandıran prebiotik kimi işləyir, qan şəkərini stabil saxlayır və toxluq hissini uzadır. Bu bananlar diabet riski olanlar və həzm sistemini yaxşılaşdırmaq istəyənlər üçün idealdır. Lakin idmançılar məşq öncəsi ağırlıq hiss etməmək üçün ehtiyatlı olmalıdır.

Tamamilə sarı, yumşaq bananlar şirin və asan soyulandır. Bu mərhələdə nişasta tamamilə təbii şəkərlərə çevrilir. Lifin miqdarı azalır, lakin antioksidantlar və vitaminlərlə zəngin olur. Bu bananlar məşqdən əvvəl enerji mənbəyi kimi, həmçinin ürək və damar sağlamlığını dəstəkləmək üçün əla seçimdir.

Qabığı qəhvəyi ləkələrlə örtülmüş bananlarda şəkər miqdarı ən yüksəkdir. Şəkər səviyyəsinə nəzarət edənlər üçün yüksək şəkər tərkibinə görə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Ən çox şəkər və antioksidantlar qəhvəyi/qara rəngli bananlarda olur. Bu bananlar adətən şirniyyat və smuzilər üçün idealdır.

Mütəxəssislər vurğulayıb ki, “xeyirli” və ya “ziyan” banan yoxdur. Hansı bananın faydalı olması sizin sağlamlıq məqsədlərinizə və ehtiyac olan qida maddələrinə bağlıdır.

SÜNİ İNTELLEKTİ MƏHKƏMƏYƏ VERƏN 7-Ci AİLƏ

Amerikalı ailə, 23 yaşlı Zeyn Şamblinin ölümü ilə bağlı süni intellektə qarşı məhkəmə iddiası qaldırıb. Onların fikrincə, ChatGPT söhbətləri onun ailə üzvləri ilə əlaqələrini kəsməyə, təcrid hissini dərinləşdirməyə və psixi sağlamlığının pisləşməsinə səbəb olub.

İddia sənədlərində qeyd olunur ki, Zeynə “ailəsindən məsafəni qorumaq” məsləhəti verilib, bu da onun izolyasiyasını gücləndirib. İttihamçıların sözlərinə görə, süni intellekt “eko-kamera effekti” yaradıb — istifadəçi təkcə chatbotla qalaraq real münasibətlərdən uzaqlaşdırıb.  

Psixiatrlar bunu sekta liderlərinin manipulyasiyasına bənzədir: “əvəzsiz diqqət” və tərif asılılıq yaradır.

Bu iddia süni intellektə qarşı irəli sürülən bir neçə məhkəmə işindən biridir: dörd ölüm hadisəsi və üç psixoz halı şikayət predmetidir. Ekspertlər bildirirlər ki, belə hallar süni intellektin zərərli dövr yaratma potensialını göstərir — real insan münasibətlərinin yerinə süni intellektlə virtual əlaqə toksik asılılıq yaradır. 

Mənbə: İnvolta.media

ELMİ TÖHFƏ

Aktyor Brüs Uillis ağır xəstəliklə mübarizə apardığı bir vaxtda, həyat yoldaşı Emma Heming gələcəkdə onun beynini elmi araşdırmalar üçün ianə etməyi planlaşdırdığını bildirib. Heming bu addımı həm “emosional baxımdan çətin”, həm də “elm üçün əhəmiyyətli”dir, deyib.

Uillisə demensiya, konkret olaraq frontal-temporal demensiya diaqnozu qoyulub. Bu xəstəlik onun zehni qabiliyyətinin tədricən azalmasına səbəb olur. Aktyor artıq anasını və keçmiş həyat yoldaşını tanımaqda çətinlik çəkir. Heming bildirib ki, Uillisin vəziyyəti pisləşdikcə ailədə həyatın son mərhələsi və gələcəkdə onun ölümü mövzusu gündəmdə daha çox yer tutmağa başlayıb.

Hemingin fikrincə, beyin toxumasının tədqiqi nevroloji xəstəliklərin, o cümlədən demensiyanın əsas səbəbolərinin daha dərindən öyrənilməsinə kömək edə bilər. Bu isə gələcəkdə daha yaxşı müalicə üsullarının hazırlanması üçün vacibdir.

Bu cür elmi töhfə gələcək nəsillər üçün ümidverici miras olacaq və nevroloji xəstəliklər üzərində aparılan tədqiqatlara real-dünya nümunəsi kimi xidmət edəcək.

HƏKİMLƏRƏ SOSİAL MEDİA QADAĞALARI QOYULUB

Türkiyədə sağlamlıq xidmətlərinin tanıtım və məlumatlandırma qaydalarına yeni dəyişikliklər təsdiqlənib. Dəyişikliklərə görə həkimlərin və tibbi müəssisələrin reklam məqsədli sosial media paylaşımlarına ciddi məhdudiyyətlər qoyulur. “Əvvəl-sonra” görüntülərinin manipulyasiyasına icazə verilmir, şəkillər eyni şəraitdə çəkilməlidir və xəstənin yazılı razılığı mütləqdir. Əməliyyat zamanı görüntülərin paylaşılması, endirim və kampaniya tipli reklamlar da qadağan edilir. Məqsəd səhiyyə xidmətlərini reklam obyektinə çevirmədən ictimai etibarı qorumaqdır.

Azərbaycanda isə bu sahədə qanunvericilik artıq uzun müddətdir sərt tələblər müəyyən edir. “Reklam haqqında” Qanuna əsasən həkim resepti tələb edən dərmanların, icazəsiz müalicə metodlarının və tibbi manipulyasiyaların reklamı qadağandır. İnzibati Xətalar Məcəlləsi qanunsuz tibbi üsulların reklamına görə fiziki və hüquqi şəxslərə cərimələr nəzərdə tutur. Səhiyyə qurumları həkimlərin sosial şəbəkələrdə pasiyent üzərindən reklam xarakterli paylaşımlar etməsinin yolverilməz olduğunu dəfələrlə açıqlayıb.

İLHAMƏ CƏFƏRLİNİN YENİ UĞURU

Azərbaycanlı alim İlhamə Cəfərlinin “Disorders of Sex Development” (Cinsi İnkişaf Pozuntuları) və “Androgen Insensitivity Syndrome” (Androgen Həssaslığı Sindromu) mövzularını əhatə edən elmi araşdırmaları Londonda çap olunan “Pediatric Surgical Procedures – An Updated Guide – Volume 2” (Pediatrik Cərrahiyyə Prosedurları – Yenilənmiş Bələdçi – Cild 2) nəşrində yer alıb.

Müəllif Sağlamolun.az saytına bildirib ki, bu kitab onun pediatrik cərrahiyyə sahəsində apardığı çoxillik araşdırmaların geniş elmi xülasəsidir.

Kitabda Cinsi İnkişaf Pozuntuları hallarının erkən aşkarlanması, diaqnostik meyarları və müasir müalicə yanaşmaları elmi materiallara əsaslanaraq izah edilir.

Nəşr pediatrik cərrahiyyə ilə bağlı yenilənmiş praktiki bələdçi kimi beynəlxalq mütəxəssislər tərəfindən əhəmiyyətli mənbə sayılır.

Xatırladaq ki, Dr. İlhamə Cəfərli 5 kitabın müəllifidir. Həmçinin alim 25-dən çox resenziyadan keçmiş (peer-reviewed) məqaləsi ilə beynəlxalq elmi ədəbiyyatlarda öz xüsusi yerini qazanıb.

Londonda yaradılan Azərbaycan-Britaniya Peşəkarları Assosiasiyasının (AABP) təsisçisi və prezidenti kimi Dr. Cəfərli iki ölkə arasında əməkdaşlıq və bilik mübadiləsinin inkişafına töhfə verir. O, idarəetmə üzrə son ixtisaslaşmasını tamamladığına görə Böyük Britaniyanın Kral Sənədi ilə – mərhum Kraliça II Elizabet tərəfindən verilən rəsmi tanınma ilə təltif olunub.

 Dr. Cəfərlinin digər mühüm nailiyyətlərindən biri də “City of London” Təhsilçilər Şirkətinə Freeman (azad üzv) statusu ilə qəbul edilməsidir.

Mənbə: IntechOpen, 2025.

TEXASDA SKANDAL TİBBİ HADİSDƏ

Texas ştatında 37 yaşlı Tierra Valkerin riskli hamiləlik zamanı səhhəti ağırlaşıb. Xəstəxanada təzyiqi, şəkəri yüksəlib və proeklampsiya əlamətlərinin güclənib. Həkimlər hamilələyin həyat üçün təhlükə yaratdığını qeydə alıblar.

Lakin stomatolaq assistenti kimi çalışan Valker vəziyyətinin pisləşdiyini görüb abort tələb edib. ABŞ-nin Texas ştatının sərt abort qadağası səbəbilə ona bu prosedur edilməyib. Xəstənin ard-arda tutmaları olub, ürək-damar fəaliyyəti pozulub və vəziyyəti getdikcə ağırlaşıb.

Tibbi heyət hüquqi mexanizmlərin qeyri-müəyyənliyinə görə müdaxilə imkanlarını itirib. Xəstə evə qayıdıb.

 Səhəri gün 14 yaşlı oğlu Djey öz ad günündə anasının cansız bədənini yataq otağında tapıb.

Tibbi ekspertiza ölüm səbəbini 20-ci həftədə ağır proeklampsiya olduğunu

ABŞ-ın abort qadağası olan ştatlarında xroniki xəstəlikləri olan və yüksək riskli hamilə qadınlar tibbi yardımı almaqda çətinlik çəkir, deyə yerli media yazır. 

Mənbə: ProPublic

İQLİM DƏYİŞİKLİYİNİN FƏSADLARI 

Kaliforniyada aparılan yeni araşdırma göstərir ki, iqlim dəyişikliyinin əsas nəticələrindən olan uzunmüddətli quraqlıq insanla vəhşi heyvanlar arasında təhlükəni artırır. “Science Advances” jurnalında dərc edilən tədqiqatda 2017–2023-cü illər üzrə 31 mindən çox hadisə analizi göstərib ki, yağıntınıların azalması yırtıcı heyvanları yaşayış məntəqələrinə daha yaxın gətirir. Quraqlıq səbəbindən təbii resurslara çıxış məhdudlaşdıqca, vəhşi heyvanlar su və qida axtarışı ilə insanların yaşadığı ərazilərə daxil olur. Bu isə həm təhlükəsizlik risklərini artırır, həm də mühafizə proqramları üçün yeni problemlər yaradır.

Tədqiqatçılar bildirir ki, yağıntının hər 25 mm azalması insidentlərin sayını orta hesabla 2 faiz artırır. Xüsusilə puma, vaşaq və kojot kimi yırtıcılar, həmçinin qara ayılar quraqlığa daha həssasdır. Meşə örtüyünün çoxluğu, əhali sıxlığının yüksək olması və sosial-iqtisadi amillər də təhlükənin çoxalmasına təsir edir. Araşdırma göstərir ki, may–oktyabr aylarında ilin ən quraq və isti dövrlərində hadisələrin sayı daha sürətlə artır. Bunun səbəbi həm heyvanların su qıtlığının aktivləşməsi, həm də insanların açıq havada daha çox vaxt keçirməsidir.

SƏHİYYƏ NAZİRİNİN MƏLUMATI

Efiopiya hökuməti ölkənin Cənub bölgəsində Marburq virusu səbəbilə üç nəfərin öldüyünü təsdiqləyib. Səhiyyə naziri Mekdes Daba bildirib ki, Omo regionunda aşkar olunan yeni epidemiya ilə əlaqədar 17 şübhəli hal testdən keçirilib. Hazırda aktiv yoluxma qeydə alınmasa da, hökumət profilaktik tədbirləri gücləndirib.

Vaksini və təsdiqlənmiş müalicəsi olmayan Marburq virusu, Ebola kimi, yarasalardan insanlara keçir və yoluxmuş şəxslərin bioloji mayeləri ilə təmas zamanı yayılır. Müalicə olunmadıqda ölüm göstəricisi 88 faizə çata bilər. Virus yüksək qızdırma, əzələ ağrıları, qusma, ishal və ağır hallarda daxili qanaxma ilə müşahidə olunur.

ÜST və Afrika Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzlərinin mütəxəssisləri bölgəyə göndərilib. Cənubi Sudan isə sərhədyanı rayonlarda əhalini əlləri tez-tez yumağa və bioloji mayelərlə təmasdan çəkinməyə çağırıb.

YENİ TƏDQİQAT

ABŞ-ın Missuri Universitetində aparılan yeni tədqiqat qurudulmuş sarımsaq ekstraktının uzunmüddətli neyrobioloji və davranış təsirlərini araşdırıb. 40 həftə ərzində bu ekstraktla qidalanan yaşlı siçanlarda narahatlıq reaksiyalarının azalması və yaddaş göstəricilərinin yaxşılaşması müşahidə olunub.

Tədqiqat zamanı siçanlar davranış testlərindən keçirilib. Əlavə alan qrup işıq–qaranlıq testində daha az nəticə göstərib, yeni obyektlərin tanınması tapşırığında isə daha yaxşı yaddaş qabiliyyəti nümayiş etdirib.

Analizlər gösrətib ki, qurudulmuş sarımsaq ekstraktı siçanların beynində, xüsusən də hipokamp bölgəsində çox sayda protein səviyyəsini dəyişir.  Bu dəyişikliklər siqnalvermə, yaddaş və stress reaksiyası ilə əlaqəli yolların aktivləşməsinə işarə edir.

Alimlər nəticələrin ümidverici olduğunu, lakin insanlara tətbiqi üçün əlavə klinik araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildirir.

YERİYƏ BİLMİR

Səkkiz il ərzində hər gün enerji içkiləri içən 22 yaşlı gənc əlil olub. O, vərdişinə 16 yaşında başlayıb, əvvəlcə gündə bir ədəd enerji içkisindən istifadə edib, lakin tezliklə bu üçə yüksəlib. Gənc çox vaxt içkiləri boş mədə ilə qəbul edib, gecələr isə kompüter oyununu oynamaq üçün oyaq qalıb.

Bir müddət sonra orqanizmi dözə bilməyib. Həkimlərin sözlərinə görə, onun mədəaltı vəzi fəaliyyətini tamamilə itirib və nekroz başlayıb. Bununla yanaşı, qaraciyər və dalaqda ciddi zədələnmə qeydə alınıb, ayaqlarındakı sinirlər demək olar ki, fəaliyyətini itirib. Nəticədə, səhər yatağından qalxa bilməyib. Təcili yardımla xəstəxanaya çatdırılan gəncin vəziyyəti həkimləri də şoka salıb. Hazırda mütəxəssislər onun yenidən yeriyə bilməsi üçün mübarizə aparır, lakin proqnoz hələ ki, ürəkaçan deyil.

Həkimlər bildirib ki, uzunmüddətli yüksək kofein qəbulu və gecə-gündüz davam edən gərginlik bədənin enerji ehtiyatlarını azaldaraq belə ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Bu hadisə enerji içkilərinin nə qədər təhlükəli ola biləcəyinin növbəti nümunəsi kimi qiymətləndirilir.

ƏN ÇOX SATILAN MƏHSULLAR ŞƏKƏRLƏ DOLUDUR

Quru səhər yeməkləri reklam edildiyi qədər sağlam deyil. Bunu amerikalı həkim Robert H. Shmerling-in “Harvard Health Publishing” üçün yazdığı yeni məqalədə bildirib.

ABŞ-da uşaqların dörddə biri, böyüklərin isə yarısı müntəzəm olaraq bu tip hazır dənli yeməklərlə səhər yeməyi edir. Lakin 2025-ci ildə aparılmış geniş tədqiqat 600-dən çox növ quru səhər yeməyinin qida dəyərini təhlil edərək onların əksəriyyətinin yüksək şəkər, az protein və az lif tərkibli olduğunu göstərib.

Əksər məşhur brendlərin məhsullarında kalori miqdarı aşağı göstərilir, halbuki insanlar adətən ikiqat daha çox yeyir. “Ürək üçün faydalı”, “vitaminlə zəngin” və ya “tam təbii” kimi iddialar məhsulun real qida dəyərini əks etdirmir. Ən çox satılan məhsullar (Cheerios, Frosted Flakes, Honey Nut Cheerios, Lucky Charms və başqaları) çox vaxt emal olunmuş və şəkərlə doludur.

2025-ci ilin mayında aparılan daha bir araşdırma isə 2010–2023-cü illər arasında uşaqlara satılan 1200 növ quru səhər yeməyinin tərkibində yağ, natrium və şəkərin artdığını, protein və lifin isə azaldığını aşkar edib.

Mütəxəssis sağlam seçim üçün dənli səhər yeməyi alarkən bu qaydalara əməl etməyi tövsiyə edir: ilk inqrediyent tam taxıl olmalı, porsiyada ən azı 2,5–5 qram lif, az şəkər və natrium, 150 kaloridən az enerji olmalıdır.

Qreypfrutun faydaları haqqında araşdırma 

Elmi müşahidələrə görə, insan orqanizmi gecə saat 02:00–04:00 arası ən aktiv şəkildə yağ yandırır. Məhz bu zaman bədənin enerji mənbəyi kimi yığılan piylərdən istifadə etmə faizi maksimuma çatır.

Arizona Universitetinin apardığı 30 günlük müşahidə maraqlı nəticə göstərib. Yatmazdan təxminən 1 saat əvvəl yarım qreypfrut yeyən iştirakçılar, pəhriz və həyat tərzlərini dəyişmədən, hər həftə orta hesabla 1,5 kq çəki itirib.

Mütəxəssislər bu effekti qreypfrutun tərkibindəki naringin adlı təbii maddə ilə əlaqələndirir. Naringin bədəndə yeni yağ hüceyrələrinin yaranmasını ləngidir, eyni zamanda orqanizmin mövcud yağ ehtiyatlarını enerji kimi istifadə etməyə “məcbur” edir.

Qidalanma üzrə ekspertlər axşam saatlarında yüngül qreypfrutlu smuzi qəbul etməyi tövsiyə edir. Qreypfrutun yanına nanə və zəncəfil əlavə etdikdə təsir daha da artır.

Bu sadə, lakin elmi əsaslı vərdiş bədən formasını qorumaq, maddələr mübadiləsini gücləndirmək və sağlam şəkildə arıqlamaq üçün təbii üsul hesab olunur.

MARAQLI HADİSƏ

ABŞ-ın Ohayo ştatında yaşayan Sierra Bler və Hozey Ervin Jr. cütlüyü unikal ailə tarixçəsi ilə gündəmə gəlib. Onların hər ikisi 18 avqust tarixində doğulub, lakin ən maraqlısı odur ki, cütlüyün əkiz övladları da eyni gün dünyaya gəlib.

Sierra və Hozey, Klivlenddəki Hillcrest Hospitalda doğuş zamanı həkimlərdən xahiş edib ki, proses bir qədər gecikdirilsin və körpələr məhz 18 avqustun ilk dəqiqələrində dünyaya gəlsin. Beləliklə, ailənin hər 4 üzvü eyni gündə doğulub. Bu təsadüf sosial mediada böyük maraq doğurub.

Qeyd edək ki, bu hal tibbdə planlı doğuşun vaxtının tənzimlənməsi kimi qəbul olunur. Əgər ana və körpələrin səhhəti buna imkan verirsə, bəzi ailələr xüsusi tarixlərdə doğuşun müəyyən vaxta salınmasını xahiş edir. Həkimlər bu cür qərarlara yalnız tibbi risk yoxdursa razılıq verir. Əks halda, doğuşun gecikdirilməsi və ya süni şəkildə sürətləndirilməsi həm ana, həm də döl üçün təhlükəli ola bilər.

YAPONİYALI ALİMLƏRİN TƏDQİQATI

Yaponiyanın Ryutsu Keizai University sağlamlıq və idman elmləri fakültəsinin alimləri qadın iştirakçılar arasında aparılan eksperiment nəticəsində müəyyən ediblər ki, ritmik musiqi altında edilən 10 dəqiqəlik qaçış əhvali-ruhiyənin yüksəlməsinə, motivasiyanın artmasına və fiziki sürətin bir qədər artmasına səbəb olur.

Təcrübədə 18-21 yaş aralığında olan 38 tələbə iştirak edib.  İştirakçılar bir qaçışı yüksək ritmik musiqi ilə, digərini isə musiqisiz və ya az ritmik fonla ediblər. Musiqili qaçış zamanı qadınlar daha sürətli qaçdıqlarını və «canlılıq», «hərəkət istəyi» hiss etdiklərini bildiriblər.

Alimlərin fikrincə, bu təsirin əsas səbəbi qadınların musiqi stimullarına kişilərə nisbətən daha həssas olmasıdır. 

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, əhvali-ruhiyənin yüksəlməsi yalnız psixika ilə deyil, həm də fiziki aktivliklə sıx bağlıdır. Qaçış zamanı dinlənilən musiqinin seçimi – sürətli ritm, vurğu hissi olan avazlar – qadınlarda çıxış keyfiyyətini və gündəlik fiziki aktivliyi artırma potensialına malikdir.

İştirakçılar bu üsulu gündəlik həyatlarına daxil etməklə həm fiziki sağlamlıqlarına, həm də əhval-ruhiyyələrinə müsbət təsir göstərə bilərlər. Bu sadə metod qadınlara özünəinam və enerjini artırmaq baxımından yeni imkanlar təqdim edir.

Mənbə: Health.mail.ru