112 yaşına qədər yaşayan kişinin sirri

Pəhriz sayəsində 112 il yaşayan adamın hekayəsi gündəm mövzusu olub.

Britaniya sakini John Alfred Tinniswood qida rasionundan heç bir məhsulu əksik etməyib. Lakin 112 il ərzində hər cümə günü eyni saatda balıq və qızardılmış kartof yeyib.

Tinniswood hər gün eyni saatda qidalanmağın, bol vitaminli yeməkləri istehlak etməyin, müntəzəm fiziki məşq etməyin, stresdən uzaq durmağın - uzun və sağlam həyatın ən əsas komponentləri olduğunu deyib.

Qeyd edək ki, Alfred Tinniswood Guinnessin Dünya Rekordları Kitabının "Hal-hazırda yaşayan ən yaşlı insan" titulunu qazanıb. Lakin 3 aprel 2024-cü ildə vəfat edib.

MANEƏLƏR ZAMANI HƏRƏKƏTİ BLOKLAYACAQ
“WeWalk” startapı yaşlı, zəif görən və görmə məhdudiyyəti olanlar üçün ağıllı əsa hazırlayıb.
Startap, məhsulunu “Glide” adlandırıb və bunu görmə problemi olan insanlara hərəkət üçün kömək edən robot əsa olaraq təsvir edib. Əsa standart formadan fərqli olaraq, təkər bazasına bərkidilmiş tutacağa malikdir.
Hazırda əsanı 1 500 dollar ödəyərək əvvəlcədən sifariş etmək mümkündür. Sistem, 2 ədəd stereoskopik kamera ilə təchiz edilib və istifadəçinin təhlükəsizliyini təmin edir. Əsa maneələrlə toqquşmanın qarşısını almaqdan əlavə, istifadəçini qapı, lift, pilləkən və ya kənarına yaxınlaşdığı zaman xəbərdar edəcək, kəsişməyə çatanda hərəkəti müvəqqəti bloklayacaq.
Qeyd edək ki, şirkət, məhsulun bazara çıxışını təxminən 1 il sonra planlaşdırır.

Fikriyyə İbrahimli, həkim-terapevt, Azərbaycan Tibb Universiteti, professor
2001-ci ildə identifikasiya edilmiş insan metapnevmovirusu (HMPV) insanlarda yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının infeksiyalarına səbəb olur. Bu virus bütün dünyada körpələrdə və uşaqlarda tənəffüs xəstəliklərinin əsas səbəbidir. Bu patogen ilk növbədə kiçik uşaqlara təsir etsə də, yaşlı insanlar və immuniteti zəif olan insanlar da ciddi şəkildə zədələyə bilər. Virus astma üçün də trigger ola bilər. Tədqiqatlar göstərir ki, ilkin yoluxma 5 yaşından əvvəl baş verir, və sonra insanlar bütün həyatı boyu təkrar yoluxurlar. HMPV-nin dörd alt qrupu, ildən-ilə dəyişərək, rast gəlinir və bir alt qrupla yoluxma müəyyən seroloji çarpaz qorunmanı təmin edir. Bununla belə, bu günə qədər HMPV-nin müalicəsi və ya peyvəndləməsi üçün xüsusi antiviral dərman yoxdur.
Tibbi və elmi qurumların qarşısında duran əsas problemlər - HMPV xəstəliyinin patogenezini anlamaq və infeksiya və xəstəlikdən qorunmaq üçün təhlükəsiz və effektiv peyvəndin hazırlanmasıdır. Məlumdur ki, HMPV ilə yoluxduqdan sonra, sahibin anadangəlmə müdafiə qüvvələri bu yoluxucu xəstəliyi məhdudlaşdırmaq üçün vacib olan interferonlar istehsal edir.
 Bu yoluxucu xəstəliyin qarşısını almaq üçün bu gün nə tövsiyə oluna bilər?
Birincisi, infeksiyanın qarşısını almaq üçün sanitar-gigiyenik qaydalara riayət etmək - əlləri tez-tez sabunla yumaq, öskürərkən və ya asqırarkən ağzı və burnu dirsəklə örtmək, digər insanlarla məsafə saxlamaq (sosial məsafə saxlamaq), ictimai yerlərdə qoruyucu maska ​​taxmaq, səthləri dezinfeksiya etmək, otaqlarda havanın ventilyasiya və filtrasiyasını təmin etmək, həmçinin, yoluxduğundan şübhələnən insanlar üçün monitorinq və özünüizolyasiya;
İkincisi, Çində COVID-19 pandemiyası zamanı virus infeksiyalı xəstələrin müalicə təcrübəsi yüksəkdozalı vitamin C – Pascorbin-dən istifadənin effektivliyini göstərdi. Azərbaycanda
da virus infeksiyalarının, o cümlədən koronavirusun müalicə və profilaktikasında bu dərmanın tətbiqi üzrə kifayət qədər təcrübə var. Profilaktik məqsədlə immun sistemini gücləndirmək üçün buvitamin aşağıdakı sxemə uyğun olaraq istifadə edilməlidir:
12 yaşdan yuxarı uşaqlarda və böyüklərdə:

Pascorbin 7.5 gr 50 ml + NaCl 100 ml – venadaxili damcı üsulu ilə günaşırı N3-5

12 yaşdan aşağı uşaqlara: C vitamini tablet və ya damcı formalarında istifadə etmək lazımdır

Həmçinin, interferonun sintezini artırmaq üçün aşağıdakı sxemə uyğun olaraq Engystol və Grippheel preparatları qəbul edilməlidir:

Böyüklər: hərəsindən bir tablet gündə 3 dəfə dilatı yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl və ya 1 saat sonra
Uşaqlar: 3 yaşdan aşağı – hərəsindən yarım tablet gündə 3 dəfə dilatı yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl və ya 1 saat sonra
3 yaşdan yuxarı: hərəsindən 1 tablet gündə 3 dəfə dilatı yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl və ya 1 saat sonra

7 MİLYONA YAXIN DƏSTƏK TOPLAYIB

Ürək və böyrək sağlamlığına nəzarət etmək üçün cihaz hazırlanacaq.
Kanadanın "Proton Intelligence" startapı 6,95 milyon dollar dəstək toplayıb.
Şirkət dəri altına implantasiya edilən və smartfondakı proqramla sinxronlaşdırılan kalium səviyyəsinin davamlı monitorinqi üçün cihaz hazırlayır.
2025-ci ildə buraxılacaq məhsul xəstələrə kalium səviyyələrini izləməyə və normadan kənara çıxdıqda xəbərdarlıq almağa imkan verəcək. Proton cihazı böyrək xəstəliyi olan insanlara kömək etmək və ürək çatışmazlığı riskini azaltmaq üçün nəzərdə tutulub. Hazırda klinik sınaqlar aparılır.

SAĞLAMLIQ MÜTƏXƏSSİSLƏRİ ETİRAZ EDİR

Restoranlar yağsız yemək menyuları hazırlayıb. Qürurla özəl respeptlə hazırlanmış yağsız salatları müştərilərə təqdim edirik, deyə Amerikanın tərəvəz rasionu ilə zəngin “Sweetgreen” restoranlar şəbəkəsinin deirektoru bildirib.
Sosial mediada və populyar podkastlarda sağlamlığa təsir edənlər “qatil səkkizlik” əleyhinə illərdir ki, kampaniyalar aparılır.
Qarğıdalı, günəbaxan, düyü, zəfəran, soya pambıq toxumu, üzüm toxumu, və kanola yağlarının təhlükəsi barədə qida mütəxəssisləri çoxsaylı xəbərdarlıqlar edir.
Prezident Tramp tərəfindən Amerikanın Səhiyyə Naziri seçilən kiçik Robert F. Kennedi də öz X hesabında, amerikalıların bilmədən özlərini bitki yağları ilə zərhərlədiyini yazıb.
Amma yağdan tamamilə imtina etmək sağlam olmaq üçün kifayətdirmi? Qida üzrtə mütəxəssislər sadəcə yağ məsələsində fokuslanmağı doğru hesab etmir. Yağdan tamamilə imtina etmək də doğru hal deyil, deyə müxtəlif ekspertlər etiraz edir.
“Sağlam qidalanma” yağdan imtina ilə formalaşan hal deyil.

Həm də qan şəkərini tənzimləyən təsirə malikdir.

BANAN
Banan bol lif mənbəyidir. Orta ölçülü bananda təxminən 3 qram lif var. Liflə yanaşı, banan da ürək sağlamlığını qorumağa kömək edən kaliumla zəngindir. Banan tez qəlyanaltı üçün mükəmməldir və həmçinin taxıl və ya smoothiesə əlavə edilə bilər.
ALMA
Almalar sağlamlıq faydaları ilə məşhurdur və onlardan biri də yüksək lif tərkibidir. Orta ölçülü alma 4 qrama qədər lif verə bilər, xüsusən də qabığını yeyirsinizsə. Almalar həmçinin antioksidantlarla zəngindir və qan şəkərinin səviyyəsini idarə etməyə kömək edir. Sağlam qəlyanaltı kimi yanınızda daşımaq asandır.
ARMUZ
Armud sulu, şirin və liflə zəngindir. Həzm sisteminiz üçün əla olan beş-altı qram lif orta ölçülü armudda tapıla bilər. Armud aşağı kalorili olduğu üçün çəkisini sağlam saxlamağa çalışan insanlar üçün əla seçimdir. Onları salatlarınıza əlavə edin və ya qəlyanaltı kimi yeyin.
PORTAKAL
Portağal tərkibindəki C vitamini ilə tanınır, lakin onlar da kifayət qədər miqdarda lif ehtiva edirlər. Orta ölçülü portağal təxminən 3 qram lif təmin edə bilər. Sitrus meyvələri də nəmləndiricidir və immunitet sağlamlığı üçün əladır. Bir az təzə portağal suyu sıxın və ya qəlyanaltı kimi ləzzət alın.
ANANAS
Çoxlu lif ehtiva edən başqa bir tropik meyvə ananasdır. Bir stəkan təzə ananas parçalarında təxminən 2,3 qram lif ola bilər. Həzmə kömək edən və iltihabı azaldan bir ferment olan bromelain də bu meyvədə boldur. Çiy, ızgara, meyvə salatlarına və ya pizzalara əlavə oluna bilən dadlı meyvədir

Hertz tezliklərinin müalicəvi effektinin elmi əsaslari

Bir çox sosial platformalarda 432 hertz, 963 hertz başlığı ilə musiqilər paylaşılır və onların sağlamlığa müsbət təsir etdiyi və hətta müəyyən xəstəlikləri sağaltdığı da iddia olunur. 432 Hz tezliyi alternativ terapiya və musiqi metodlarında istifadə olunur və bir çox insan tərəfindən rahatlama, harmoniya və şüurun ali mərtəbəyə köklənməsi ilə əlaqələndirilir.
432 Hertz tezliyinin sağlığa və rifaha təsiri haqqında bəzi iddialar bunlardır:
1. Rahatladır və stresi azaldır: Bir çox insan 432 Hertzz tezliyini dinlədikdə, sakitləşdiyini, stressin azaldığını və ümumi əhval-ruhiyyələrinin yaxşılaşdığını bildirir. Bu tezlik, bədənə və zehniyyətə rahatlıq verməyə kömək edə bilər.
2. Harmoniya yaradır: 432 Hz tezliyinin təbiətə uyğun olduğu və bədənin vibrasiyaları ilə uyğunlaşaraq daxili harmoniya yaratdığı iddia edilir. Bu tezliyin, bədənə "pozitiv enerjilər" göndərərək daha balanslı və harmonik bir vəziyyətə gətirdiyi düşünülür.
3. Yuxu gətirir: 432 Hz, xüsusilə yuxu problemləri olan insanlar üçün faydalı ola bilər. Bu tezlik, rahat bir zehniyyət yaratmağa və bədənin təbii bərpa proseslərini dəstəkləməyə kömək edə bilər.
4. Fiziki və emosional sağaldır: Bəzi insanlar 432 Hz dinlədikdə fiziki və emosional sağalmalarını hiss etdiklərini bildirirlər. Məsələn, ağrıları azaltdığı, daha rahat olduqlarını bildirirlər.
5. Diqqət cəmləməyə kömək edir: 432 Hz tezliyi bəzi yaradıcılıq və diqqət məsələlərində faydalı ola bilər. Müxtəlif musiqi və sənətçilər bu tezlikdən istifadə edərək daha təbii və təsirli musiqi və ya sənət əsərləri yaratmağa çalışır.
Lakin, 432 Hz tezliyinin sağlamlığa təsiri ilə bağlı aparılan elmi tədqiqatlar hələ də məhduddur. Çox vaxt bu cür təsirlər subyektiv təcrübələrə əsaslanır və hər kəs üçün eyni nəticəni verməyə bilər.
Ümumilikdə, 432 Hz tezliyinin rahatlama və harmoniya yaratmaq məqsədilə istifadə edilməsi bəzi insanlar üçün faydalı ola bilər, amma daha ciddi tibbi məsələlər üçün həkim məsləhəti almaq hələ də vacibdir.

“Soleflux relax” cihazı
Ayaq ağrılarını yüngülləşdirən kompress çəkmələr təqdim edilib.
Amerikanın “Ublives” şirkəti, həkimə müraciət etmədən ayaq ağrıları ilə mübarizə aparmağa kömək edən “SoleFlux Relax” cihazını təqdim edib.
Bu, idarəetmə paneli vasitəsilə tənzimlənən hava yastıqları ilə təchiz edilmiş bir cüt kompresiya botudur. Cihaz 3 terapiya rejimi təklif edir: rahatlaşdırıcı masaj, hava dövranı və uyğunlaşdırılmış rejim. Hər seansı 10, 20 və ya 30 dəqiqəyə tənzimləmək mümkündür.
Botlar fiziki yükləmələr, uzun gəzintilər və ya səyahətlərdən sonra ayağın bərpa olunmasına kömək edir, şişlik və yorğunluğu aradan qaldırmağa dəstək olur.
Qeyd edək ki, cihazın qiyməti təxminən 815 manatdır, bu da müntəzəm fizioterapiya seanslarından daha ucuzdur. Lakin istifadə etmədən əvvəl, xüsusən ayaq və ya ürək xəstəlikləri olan şəxslərin həkimlə məsləhətləşməsi tövsiyə olunur.

Yeni araşdırma

Yaşıl çayın müntəzəm istehlakı yaşlı insanların beyində ağ maddənin daha az zədələnməsinə səbəb olur.
Yapon alimləri tərəfindən aparılan araşdırmada 65 yaşdan yuxarı 8766 insan iştirak edib. İstehlak olunan yaşıl çayın miqdarına dair məlumatlar beyin həcmini və ağ maddəni qiymətləndirən MRT müayinələrinin nəticələri ilə müqayisə edilib. Nəticələr “Science of Food” jurnalında dərc olunub.
200 mililitr olan 3 stəkan yaşıl çay içmək ağ maddənin zərəri üç faiz azaldır. Gündə 7-8 fincan isə zərəri altı faizə salır.
Yapon alimləri yaşıl çayın Alzheimer və ya demensiya kimi ciddi xəstəliklərin riskini azaltdığını da bildirir.
Yaşıl çayda qəhvədən daha az kofein vat deyə, bu da normal qan təzyiqini saxlamaq üçün daha faydalıdır, deyə elm adamları vurğulayır.

DƏHŞƏTLİ FAKTLAR
Supermarketlər şəbəkəsindən alınan meyvə yedikdən sonra 12 nəfərdə Hepatit A aşkarlanıb. Hadisə Hollandiyada baş verib.
“Albert Heijn” supermarketlər şəbəkəsindən alınan qaragilə insanları virusa yoluxdurub.
Xəstəliyə yoluxanların yaşı 25-77 arasındadır.
İki nəfər o qədər ağır vəziyyətə düşüb ki, xəstəxanaya yerləşdirilib.
Mütəxəssislər virusun meyvə toplayanların gigiyenik qaydalara riayət etməməsindən qaynaqlandığı fərziyyəsini irəli sürürr.
Həkimlər isə infeksiyanın yüzlərlə insana keçə biləcəyindən narahatdır. Giləmeyvələrin təhlükəli partiyası mağazalardan çıxarılıb.

“Gün gələcək, nəsillər dəyişəcək Şəhidlər Xiyabanına yönələn minlərlə adamlar və onların övladları 20 yanvar tarixini unudacaq”, deyirdilər. “Biz unutqan xalqıq”, “Şəhidlərin qanı yerdə qaldı”, “Qarabağı qaytarmadan yanvar şəhidlərinin üzünü necə baxırsınız?!,” yazırdılar.

Amma Azərbaycan xalqı hər il qışın ayazına, qarına, şaxtasına baxmayaraq qəhrəmanlarına baş çəkdi. 35 ildir bu müqəddəs ritual qara daşlarda qərənfil cücərdir.
Biz sübut elədik ki, unutqan xalq deyilik! Bizə görə əliyalın tank önünə çıxmağa dəyərdi…
Artıq 20 yanvar qəhrəmanlarına layiq olan qalib xalqıq!
Qanlı-şanlı tariximizi hüzn və fəxrlə yad edirik!

UŞAQLAR NİYƏ HORMON TERAPİYASINA MƏRUZ QALIR?

Koreyalılar uşaqlarına hormon vurduranlar içərisində dünyada birinci yerdədir. Son 100 il ərzində fransızlar 10, isveçlər 15, koreyalılar isə 20 sm uzanıb. Səbəb isə sayzen preparatıdır.
2021-ci 2023-cü ilə qədər Koreyada 10 milyon uşağa hormon preparatı vurulub.
Bu preparat uşaqlara 5-10 il ərzində, ev şəraitində həftədə 6-7 dəfə vurulur. Prosedur təxminən 12 min manata başa gəlir.
Ölkədə ucaboy olmaq iş tapmaq, ailə qurmaq üçün vacib şərtlərdən biri sayılır. Üstəlik ölkədə ailədə adətən bir uşaq olur deyə, valideynlər övladlarının gələcək “uğurlar”ı üçün bu xərci gözə alır.
Bir çox ölkədə hormonal müalicələr qanunla yalnız tibbi məqsədli istifadə üçün nəzərdə tutulub. Çünki tibbi nəzarət olmadan vurulan hormonların
fiziki inkişafın pozulması, daxili orqanların zədələnməsi, məni psixoloji təsirləri kimi fəsadları olur

Həkim-infeksionist Nilufər Məmmədova

Bu gün ölkəmizdə ilk meymunçiçəyinə yoluxma faktı qeydə alınıb. Həkim-infeksionist Nilufər Məmmədova Səhiyyə TV-nin STV Xəbər proqramına verdiyi müsahibədə bu virusun pandemiyaya səbəb ola bilmə ehtimalından bəhs edib.
Mütəxəssis bildrib ki, bu hal yeganə olduğu üçün həmin şəxs və onunla konktaktda olanlar nəzarətə götürüldüyü üçün və xəstəliyin yoxduruculuq səviyyəsi aşağı olduğuna görə sürətlə yayılması gözlənilmir.
Bu xəstəlik səpkilər başladığı andan itənə, qabıq qoyana kimi yoxlucu olur. Bu müddət ərzində kontaktda olduğu şəxslərin yoluxma ehtimalı var, deyə Nilufər Məmmədova bildirib.

İnfeksionist həmçinin bu xəstəliyin yayılma tarixi barədə də məlumat verib:

“Meymun çiçəyi xəstəliyi ilk dəfə 1970-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasında, 9 yaşlı uşaqda aşkar edilib. O vaxtdan etibarən bu xəstəliyə, əsasən Afrika qitəsinin Mərkəzi və Qərb bölgələrindəki tropik meşələrdə rast gəlinib. Afrikadan kənarda ilk yoluxma halı isə 2003-cü ildə ABŞ-da qeydə alınıb.
2022-ci ilin yanvar ayından 2024-cü illin sonlarınadək 120 ölkədə xəstəliyin aşkarlanma faktı qeydə alınıb. Yoluxma halları geniş vüsət almadığı üçün pandemiya sayılmır.
Bu hal, endemik bölgədən gətirilmiş heyvanlarla təmas nəticəsində baş verib və 70-dən çox insanın yoluxmasına səbəb olub.
Növbəti illərdə də səyahət edən şəxslər arasında yoluxma halları müşahidə edilib.
2022-ci ilin may ayında isə xəstəlik qeyri-endemik ölkələrdə də yayılmağa başlayıb və bu tendensiya ilə xəstəliyin təyin edildiyi ölkələrin sayı sürətlə artıb.

Meymun çiçəyi virusu Poxviridae ailəsinə, Orthopoxvirus cinsinə mənsubdur. Təbii çiçək virusu ilə eyni ailədən olan bu virus, DNT tərkiblidir və zoonozdur.Yəni, insanlar bu virusa heyvanlardan yoluxa bilir. Əsas yoluxma mənbəyi gəmiricilər və primatlardır. Meymun çiçəyi virusunun iki tipi mövcuddur:
• Mərkəzi Afrika (Konqo hövzəsi) tipi – daha ağır xəstəlik və yüksək ölüm halları ilə xarakterizə olunur.
• Qərbi Afrika tipi – daha yüngül formada təzahür edir.

Təbii çiçək virusundan fərqli olaraq meymun çiçəyi xəstəliyi daha az yoluxdurucu xüsusiyyətə malikdir və əksər hallarda ölümcül deyil. Ölüm faizi təxminən 3-6% arasındadır. Bununla belə, xəstəliklə mübarizə aparmaq və yayılmasının qarşısını almaq üçün gigiyena və qoruyucu tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir.”

Nilufər Məmmədova xəstəliyin əlamətləri və gedişindən də bəhs edib:

“Meymun çiçəyi virusunun inkubasiya dövrü (virusun bədənə daxil olmasından simptomların yaranmasına qədər keçən müddət) orta hesabla 6-13 gündür. Lakin bəzi hallarda bu müddət 5-21 gün arasında dəyişə bilər. Xəstəlik özünü aşağıdakı əsas əlamətlərlə göstərir:
• Halsızlıq, qızdırma, baş və əzələ ağrıları
• Üz və ətraflarda, ovuc və ayaq altında səpgilər
• Ağız boşluğu, cinsiyyət orqanı və gözlərin selikli qişasında (konyunktiva) səpgilər
• Limfa düyünlərinin böyüməsi (limfadenopatiya)

Səpgilər müəyyən ardıcıllıqla inkişaf edir və bir neçə mərhələdən keçir:
makula (yastı qırmızı ləkələr) → papula (qalxmış səpgilər) → vezikul (maye ilə dolu qabarcıqlar) → pustula (irinlə dolu qabarcıqlar) → qabıq. Xəstəlik ümumilikdə 2-4 həftə davam edir.

Limfadenopatiya, yəni limfa düyünlərinin böyüməsi, meymun çiçəyinin fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biridir. Bu, xəstəliyi digər səpgili xəstəliklərdən, məsələn, su çiçəyi və qızılcadan ayırmağa kömək edir. Lakin nadir hallarda xəstəlik ağırlaşa bilər. Bu ağırlaşmalara aşağıdakılar daxildir:
• İkincili infeksiyalar
• Bronxopnevmoniya
• Sepsis (qan zəhərlənməsi)
• Ensefalit (beyin iltihabı)
• Korluqla nəticələnə bilən buynuz qişa infeksiyası

İmmunitet çatışmazlığı olan şəxslər bu xəstəlik üçün yüksək risk qrupuna aiddir.”

Mütəxəssis meymunçiçəyinin diaqnostika və müalicə üsullarını da açıqlayıb:

“Meymun çiçəyi xəstəliyi diaqnostika üçün laboratoriya testlərinə ehtiyac duyur. Ən effektiv diaqnostika üsulu səpgidən götürülmüş nümunənin PZR (polimeraza zəncirvari reaksiyası) müayinəsidir. Seroloji üsullar (antigen və ya anticisimlərin təyini) spesifik olmadığı üçün tam dəqiq nəticə verməyə bilər.
Müalicə əsasən xəstəyə optimal qulluq göstərilməsindən və qidalanma rejiminə əməl edilməsindən ibarətdir. Əgər ikincili infeksiyalar rast gəlinərsə, dərhal tədbirlər görülməlidir. Meymun çiçəyi üçün xüsusi antiviral müalicələr hələ geniş yayılmamışdır. Bununla belə, təbii çiçək üçün hazırlanmış tecovirimat adlı antiviral dərman Avropa Tibb Assosiasiyası tərəfindən 2022-ci ildə meymun çiçəyi xəstəliyinə qarşı lisenziyalaşdırılmışdır.”

Nilufər Məmmədova mpox virusunun profilaktika və təhlükəsizlik tədbirlərindən də danışıb:

“Meymun çiçəyi xəstəliyinin qarşısını almaq üçün bir neçə tədbir görülməlidir:
• Yoluxmuş şəxslərdən və heyvanlardan uzaq durmaq
• Heyvan mənşəli məhsulların tam bişirildiyinə əmin olmaq
• Şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək

Meymun çiçəyi virusuna qarşı spesifik peyvənd mövcuddur. Keçmişdə təbii çiçək xəstəliyinə qarşı istifadə edilən peyvəndin meymun çiçəyinə qarşı 85%-ə qədər təsirli olduğu sübut edilib. Hal-hazırda bu peyvəndin istifadəsi geniş yayılmayıb. Bununla belə, 2019-cu ildə yeni iki dozalı bir peyvənd təsdiq edilmiş və profilaktika məqsədilə bəzi yüksək risk qrupuna daxil şəxslər üçün istifadəyə verilib.”

Meymun çiçəyi xəstəliyi qlobal səviyyədə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Keçmişdə çiçək xəstəliyinə qarşı peyvəndin qoruyucu təsiri olmub. Lakin çiçək xəstəliyinin aradan qaldırılmasından sonra peyvənd kampaniyalarının dayandırılması meymun çiçəyi xəstəliyinə həssaslığın artmasına səbəb ola bilər. Gələcəkdə xəstəliyin daha geniş yayılmasının qarşısını almaq üçün həm fərdi, həm də qlobal səviyyədə tədbirlər görülməsi zəruridir.”

Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin və TƏBİB-in birgə məlumatı

22 yaşlı Azərbaycan vətəndaşı 02-11 yanvar 2025-ci il tarixlərində xarici ölkəyə turistik səfər etmiş və oradan döndükdən bir-neçə gün sonra halsızlıq, hərarət, genital nahiyədə suluqlu səpgilər, limfa düyünlərinin böyüməsi və əzələ ağrıları ilə Bakıda fəaliyyət göstərən klinikalardan birinə müraciət etmişdir.
Həkim-infeksionist xəstənin simptomlarına görə meymunçiçəyi virusuna yoluxmadan şübhələnib və xəstədən anamnez toplanması nəticəsində onun, digər ölkəyə səfəri və səfər zamanı səpgili şəxslə əlaqəsinin olduğunu müəyyən edib.
Simptomlarla yanaşı epidemioloji əlaqənin olması laborator müayinə üçün test götürməyə əsas verib və xəstənin səpgilərindən götürülmüş yaxmanın laboratoriyada PZR üsulu ilə müayinəsinin nəticəsi meymunçiçəyi virusuna görə müsbət olub.
Hazırda xəstə hospitalizasiya edilmiş və xəstəxana şəraitində müalicə alır.
Xəstə ilə təmasda olan ailə üzvlərində heç bir xəstəlik əlaməti olmadığına görə onlar ərazi üzrə xidmət göstərən ambulator tibb müəssisəsi və sanitariya-epidemioloji xidmət əməkdaşları tərəfindən evdə müşahidəyə götürülmüş, onlara profilaktik müalicə təyin edilib və dərman preparatları ilə təchiz olunublar.
Xəstə və təmasları üzərində müalicə və müşahidə tədbirləri xəstəliyin inkubasiya dövrü bitənə qədər davam etdiriləcək.

Nikotindən təbiətin köməyi ilə qurtulun

Düzgün qidalanma vərdişi ağciyər funksiyasını dəstəkləyir və xəstəlik riskini azaldır.
Ağciyəri nikotindən təmizləyən qidaların siyahısı açıqlanıb.
İlk sırada zeytun yağıdır. Bu qida güclü antioksidant və iltihab əleyhinə təsir göstərən E vitamini və polifenollarla çox zəngindir. Tədqiqatlar göstərdi ki, zeytun yağının astmaya qarşı da qoruyucu təsiri var.
Çuğundur ikinci sıradadır. Sübut edilib ki, çuğundur istehlakı ağciyər hipertenziyası olan xəstələrdə vəziyyəti yaxşılaşdırır və orqanın funksiyalarını artırır. Çuğundur həm də ağciyər sağlamlığı üçün vacib olan maqnezium, kalium, C vitamini və karotenoid antioksidantlarla zəngindir. Buna görə də, nikotindən təmizlənmə siyahısına çuğundur əlavə edə və ağciyər sağlamlığınızı dəstəkləməyə kömək edə bilərsiniz.
Sarıkök də ilk üçlükdə yer alıb.
Bu güclü, təbiii antioksidant və iltihab əleyhinə təsirləri sayəsində bədənin ümumi sağlamlığını qorumaqla yanaşı ağciyərin təmizlənməyində mühüm rol oynayır.

Yeni araşdırma

Alimlər Fast-food qidalarının daha bir zərərli təsirini aşkar edib. Müasir qidalanmadan gənc nəslin çənəsi kiçiltməyə başlayıb.
Valensiya Universitetinin araşdırması göstərib ki, uşaqların ultra işlənmiş qidalar, məsələn, yarmalar, hazır yeməklər istehlak etməsi çənə sümüyünün kiçilməsinə və dişlərdə deformasiyaların artmasına səbəb olur.
Araşdırma “National Library of Medicine” saytında yayımlanıb. Məqalədə yumşaq qidaların mütəmadi qəbulunun çeynəmə ehtiyacını azaltdığı üçün düzgün olmayan diş sırasına gətirib çıxardığı, çənənin inkişafına mənfi təsir etdiyi vurğulanıb.
Alimlər iddia edir ki, rahat çeynənən qidalar hətta piylənmə səbəbi də ola bilər.
“Lifli qidaların, məsələn, meyvə, tərəvəz, təbii zülalların çeynənməsi çənəni məşq etdirir, dişlərin əyilməsi kimi problemlərin qarşısını almağa kömək edir”, - deyə tədqiqatçılar izah edib.

SƏHİYYƏ NAZİRLİYİNİN EKSPERTİ

Səhiyyə Nazirliyinin rəsmi instaqram səhifəsində “Sağlam qidalanma və immunitet” mövzusunda canlı yayım keçirilib. Vətəndaşların suallarını Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti, terapevt Zakir Quliyev cavablandırıb.
İzləyicinin “Vegan və ya vegetarian qidalanma üsulu sağlamlığa xeyirlidirmi?” sualına cavab verərkən həkim bildirib ki, bu cür həyat tərzini tövsiyyə etmir.
Zakir Quliyev xüsusilə qan azlığı olan insanların bu cür qidalanmağının sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcəyini deyib.
Bədənimizin B12 vitaminin əsas mənbəyi qırmızı heyvan ətidir. Qan azlığı olan insanların bu qidadan imtina etməsinin fəsadları ola bilər deyə, mütəxəssis bildirib.
Ekspert günəşdən aldlğımınz D vitaminini həm də süd və süd məhsullarından qəbul etdiyimiz üçün, veganların isə məhz bu ərzaqlardan imtina etməyini onların sağlamlıqlarına təhlükə ola biləcəyini vurğulayıb.
Zakir Quliyev bildirib ki, sağlam qidalanma dedikdə çox kalorili deyil, vitaminlə zəngin məhsulların qədərində istehlakı başa düşülməlidir. Həkim eyni zamanda suyun da qidalanma rasionuna aid olduğunu xüsusilə vurğulayıb.
Ekspert soyuq aylarda, qrip zamanı çox yağlı yeməyin də əleyhinə olduğunu və yüksək kalorili qidaların immuniteti möhkəmlətmədiyini, əksinə zəiflətdiyini vurğulayıb.

Bacısı: “Mədinənin orqanları verilən hər kəs məni bacısı bilsin”

Türkiyənin Rizə əyalətində yolu keçərkən avtomobilin vurduğu və beyin ölümü yaşayan 18 yaşlı Medine Yılmazın orqanları ailəsi tərəfindən bağışlanıb. Gənc qızın böyrəklərindən biri Sivasa, qaraciyəri, digər böyrəyi və buynuz qişası isə Samsuna göndərilib. Mədinənin orqanları xəstəxanadan köçürülmək üçün xüsusi kabinetlərdə çıxarılarkən, ailəsi göz yaşları içində əl yelləyərək sağollaşıb.
Medine Yılmazın bacısı Merve Yılmaz, "Qəzadan 6 ay əvvəl televiziyada xəbər görərək orqanlarını bağışlamaq istədiyini söylədi. Ailəsi olaraq orqanları bağışlamaq qərarının yerinə yetirilməsini izləmək bizim üçün çox çətin oldu, amma həm də qürur mənbəyi oldu. Bacımın orqanlarının yaşatdığı adamlar məni bacısı bilsinlər istərdim.

KÖMƏKÇİ YOXSA, DÜŞMƏN?!

Ağlımızdan keçənləri oxuya bilən süni intellektlə çalışan aksesuar-cihaz icad olundu. Adı OMİ-dir. İstehsalçı olan Based Hardware şirkəti bir qrup süni intellektin imkanlarını araşdıran amerikalı iş adamları tərəfindən yaradılıb.
OMİ-ni aksesuar kimi boyundan asmaq və ya tibbi yapışqanla beyin nahiyəsinə taxmaq olar. Quraşdırıldıqdan sonra o, fikirləri oxuyur və səsli demədən istifadəçilərin tapşçırıqlarını yerinə yetirir.
O, həmçinin ətrafdakı söhbətləri eşidə bilir, insanların kimliyini müəyyən edir. Bu cihazın xüsusilə yaddaş zəifliyi olan insanlara köməkçi olacağı bildirilir.
Omi işə başlamazdan əvvəl istifadəçilərin smartfonlarına qoşulur. Daha sonra onlar danışmadan, düşünərək cihaza əmr edir.
İstehsalçılardan biri olan Nik Şevçenko X-da yazdığı posda bildirib ki, onların məqsədi zehni tamamilə oxumaqdır. “Bu fantastik və iddialı səslənsə də, gələcəkdə insanların nə düşündüyünü bilmək ən böyük məqsədimizdir”, deyə OMİ istehsalçısı açıqlayıb.
Komanda cihazın ilk versiyanı 2025-ci ilin ikinci rübündə satışa çıxaracaq. Omi-nin qiyməti 152 manatdır.
Fikirlərimizin cihazlar tərəfindən oxunulma ehtimalına sizin fikriniz necədir?

Gələcək necə görünür?

Kişilərlə münasibət üçün yaradılan robotlar artıq elmi fantastika deyil. Kifayət qədər populyarlıq qazaqnan qadın robotlar xanımlar üçün təhlükədirmi?
Alimlər qadın robotların üstünlüklərini və mənfi cəhətlərini nəzərə alaraq gələcəklə bağlı proqnoz verib.
Üstünlüklərə kişilərin arzuladığı ideal görünüşü sifariş etməyi, mübahisəsiz və tam patrearxal, itaətkar partnyora sahib olmaq, güvən probleminin aradan qalxması, eyni zamanda xəyanət etmə naratlığının və ya vicdan əzabının olmamağıdır. Bundan əlavə 24/7 partnyorun münasibətə və ünsiyyətə hazır olmağı da üstünlüklərə aid edilir.
Bundan bəzi robotlara ev işlərinin görülməsi funksiyası əlavə edilir. Bütün gün təmizliklə məşğul olan robotlar axşam yorğun da olmur.
Kişilər üçün ideal variantdır deyilmi, bəs baxaq mütəxəssislər mənfi cəhət kimi nələri göstərib.
İlk növbədə robotlarda əksiklik kimi həqiqi, insani emosiyaların çatışmazlığı göstərilir. İnkişaf etmiş süni intellektə baxmayaraq, robot bir proqramdır. Əsl istilik, səmimi ünsiyyət olmadığı təqdirdə, kişilər bir müddət sonra tənhalıq hissi ilə depressiyaya düşə bilər.
Münasibətin illuziyası kişini virtual ünsiyyətə aludə edib reallıqdan uzaqqlaşdıra və cəmiyyətdfən təcrid olunmağa vadar edə bilər. Bu da psixoloji fəsad yaradar.
Robotla münasibət kişini öz üzərinizdə işləməyə, münaqişələri həll etmək üçün emosional zəkasını gücləndirmətə və ya empatiya kimi vacib insani hissləri öyrənməyə sövq etmir. Nəticədə insan cəmiyyətdə ünsiyyətdə yararlı olmayan, hər kəsi əmrinə tabe olan kompyuter kimi davranmağa başlayır. Bu isə çevrəsindəki insanları uzaqlaşdıra bilər.
Mənfi cəhətlərə robotun maddi dəyərinin baha olmağı da daxildir. Keyfiyyətli dəmir xanımlar 85 min manatdır və üstəlik illik texniki xidməti, təmiri də böyük məbləğ tələb edir. Bu isə kişilərin digər xərclərinə maddi çətinlik yarada bilər.
Robot qadınlar bəlkə də kişilərin tənhalığın müvəqqəti həlli və ya ev köməkçisi ola bilər, lakin onlarla heç vaxt unikal və sevincli anlar yaşamaq mümkün olmayacaq.
Bəs siz necə düşünürsünüz, robot qadınlar əsl sevgini əvəz edə biləcəkmi?

Pandemiyaların əsrlər boyu təkrarlanan təbii hadisələr olduğunu unutmamalıyıq. Tədqiqatçılar İnsan metapnevmovirusunun daha geniş şəkildə yayıla və mövsümi xəstəliklərdən bir addım irəliləyərək, potensial pandemiya riskinə çevrilə biləcəyini söyləyirlər. Çünki HMPV hər il mövsüm dəyişiklikləri ilə əlaqədar çox sayda insanda xəstəliklərə yol açır. Lakin bu virusun müəyyən genetik mutasiyalara çevrilərək daha yaygın və ölümcül hala gəlməsi mümkündür.
Son statistikalar HMPV-nin daha sürətlə yayıldığını göstərir. Bu səbəbdən virus əksər hallarda yuxarı tənəffüs yolu problemlərinə gətirib çıxarır.
Virusdan özümüzü necə qoruyaq?
Yeni pandemiya riskinin qarşısını almaq və HMPV-dən qorunmaq üçün bəzi sadə və təsirli tədbirlər mövcuddur:
Ggigiyena qaydalarına əməl etmək: HMPV-nin yayılmasının qarşısını almaq üçün əllərinizi tez-tez sabun və su ilə yuyun. Əgər su və sabun yoxdursa, spirtli əl dezinfeksiyaedici məhluldan istifadə edin.
Maska taxın: Xüsusilə, insanların sıx olduğu ictimai yerlərdə maska taxmaq damcılarla yayılma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Ara məsafəsi saxlayın: HMPV hava yolu ilə yayıldığı üçün yaxın təmasdan qaçmaq çox vacibdir.
Təhlükəsiz mühitlərdə qalın: Mümkün olduqca, açıq hava və yaxşı havalandırılmış yerlərdə vaxt keçirməyə çalışın.
İmmunitetinizi gücləndirin: Sağlam həyat tərzi sürərək immun sisteminizi gücləndirin. Yuxusuzluq, stress və qeyri-sağlam qidalanma bədəninizi zəiflədir. Buna görə də sağlam qidalanmağa, normal yuxu yatmağa və müntəzəm idman etməyə çalışın.
Xəstəliyin əlamətləri varsa, təcrid olunun: HMPV-nin əlamətlərini hiss etdikdə, başqalarına yoluxma riskini azaltmaq üçün özünüzü evdə təcrid edərək dərhal həkimə müraciət edin.
HMPV üçün xüsusi antiviral dərmanlar mövcud deyil. Əksər insanlar xəstəliyin simptomlarının qarşısını almaq üçün bəzi preparatlarla özünü sağalda bilər. Ağırlaşma hallarında isə xəstəxana şəraitində ambulator müalicə vacibdir.Bunun üçün aşağıdakı müalicələr tətbiq oluna bilər.

* Oksigen terapiyası: Nəfəsalmada çətinlik çəkən xəstələrə verilir.
* Vena daxili infuziyalar: Dehidrasiyanın qarşısını almaq üçün.
* Kortikosteroidlər: İltihabı azaldaraq simptomları yüngülləşdirmək məqsədi ilə.
* Bundan əlavə, böyüklər üçün Echinacea compositum, İnfuziya yolu ilə Yüksək dozalı Vitamin C (Pascorbin 7,5 q) və Engystol.
* Uşaqlar üçün isə Engystol, Echinacea compositum.

Bioloji Təbabət İnteqrativ Müalicə Mərkəzi

SAĞLAMLIQ GÖSTƏRİCİLƏRİNİZİ YOXLAYIB, MƏSLƏHƏT VERƏCƏK

2025-ci ilin Las-Veqasdakı istehlak elektronikasının sərgisindəki (CES) qabaqcıl səhiyyə texnologiyaları nümayiş olunub. Onlarda biri də, görünüşcə gündəlik həyatda istifadəyə uyğun olan, tibbi baxımdan isə insanın sağlamlıq göstəricilərini yoxlayan agıllı güzgü üzükləridir.
Böyük Britaniya və Hindistanda fəaliyyət göstərən “Ultrahuman” şirkəti dünyada ilk lüks smart üzüyünü təqdim edib. Onlar 18 karatlıq qızıldan və ya platindən hazırlanır, 3 rəngdə təklif olunur: «səhra qızılgülü», «düna» və «səhra qarı». "Rare” adlanan kolleksiya yuxu, hərəkət, ürək döyüntüsünün tezliyi, ürək ritminin dəyişkənliyi, stress və dəri temperaturu kimi sağlamlıq göstəricilərini təyinetmə bacarıqlarına malikdir.
«Bu üzük sağlamlığa nəzarət üçün hazırlansa da göstərişli, qeyri-adi və taxmaqdan məmnun olacağımız bir aksesuar olmalıydı», deyə “Ultrahuman” şirkətinin biznesin inkişafı üzrə direktoru Bxuvan Şrinivasan verdiyi müsahibədə bildirib. O əlavə edib ki, bu üzük sizə su, kofe içməyiniz və nə zaman miqdarı azaltmağınız barədə də məsləhət verəcək.
Qeyd edək ki, smart üzüyün təxmini dəyəri 2 000 dollardır (təxminən
3 400 manat).

TƏDQİQAT

Yeni tədqiqat kamamber pendirinin sağlamlıq üçün unikal xüsusiyyətlərini aşkar edib.
“Neuroscience Research” jurnalında dərc olunan bir məqalədə tədqiqatçılar aşkar edib ki, pendirin fermentasiya prosesi zamanı yaranan yağ turşularının amidləri, siçanlarda yaddaş və öyrənmə proseslərini yaxşılaşdırmağa kömək edib. Siçanlar nəzarət şəraitdə saxlanılıb, standart pəhrizlə qidalanıb və 2 qrupa ayrılıb: bir qrup yalnız yüksək yağlı pəhriz, digər qrup isə yüksək yağlı pəhriz və yağ turşusu amidləri qəbul edib. Məlum olub ki, yüksək yağlı pəhriz ilə qidalanan siçanlar kognitiv funksiyaları azalıb. Lakin, onlara 15 qram pendir verildikdə, onların dərketmə qabiliyyətləri yaxşılaşıb. Daha sonra siçanların əqli bacarıqlarını qiymətləndirmək üçün obyekt tanıma və obyektin yerini müəyyənləşdirmə testləri keçirilib. Bu testlər, siçanların obyektləri və onların yerlərini yadda saxlamaq qabiliyyətini ölçüb.
Nəticələr göstərib ki, pendirdə olan miristamid adlı bir birləşmə, beyin fəaliyyətini və yaddaşı yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər, çünki o, beyin neyrotrofik faktoru adlı zülalın səviyyəsini artırır. Alimlərin fikrincə, kamamberin beyin sağlamlığını yaxşılaşdırmaq məqsədilə gündəlik pəhrizə daxil edilə bilər.

37 YAŞLI QADIN REKORD QIRDI

10 uşağı birdən dünyaya gətirən Cənubi Afrika əsilli 37 yaşlı qadın, yeni dünya rekordu qırıb.
“Ultrasəs müayinəsi 8 körpə olduğunu göstərdi, lakin 10 uşaq doğuldu. İndi 7 oğlumuz və 3 qızımız var. Mən çox xoşbəxtəm" deyə uşaqlaeın anası Tamara Sitholun həyat yoldaşı bildirib. Məlumata görə, Sitholun 10 övladından beşi təbii yolla, beşi isə qeysəriyyə əməliyyatı ilə doğulub.
Ginnesin Rekordlar Kitabı isə bildirib ki, 10 uşaq anası olan Tamara Sitholun işi araşdırılır.

EFFEKT NƏZƏRƏ ÇARPACAQ DƏRƏCƏDƏDİR

İnterval pəhrizin ürək-damar sisteminə təsiri araşdırılıb. İspaniyanın
Qranada və Navarra Universitetlərinin alimləri piylənmə problemi olan insanların hansı pəhrizlə çəki atmağın ürək-damar sağlamlığına daha yaxşı təsir etdiyini araşdırıb.
“Nature Medicine” jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələrində deyilir ki, gün ərzində sonuncu dəfə axşam saat 17:00-dan əvvəl yemək, dərialtı yağların əriməsi üçün ən təhlükəsiz və effektiv strategiyadır.
197 nəfərin iştirak etdiyi araşdırmada intervallı pəhrizin qlükoza tənzimlənməsinin optimallaşdırılması üçün xüsusilə faydalı olduğu da ortaya çıxıb.
Bu pəhrizin diabetin qarşısını almağa və metabolik sağlamlığı yaxşılaşdırmağa kömək etdiyi də qeyd olunub.

Tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla

Yuxarı tənəffüs yollarının kataral iltihabı ilə xarakterizə olunan virus xəstəlikləri ilin soyuq fəslində çox geniş yayılır. Bu xəstəliklərin xüsusi müalicəsi yoxdur, tədbirlər əsasən simptomların və immun sisteminin fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində aparılır.  Bu tədbirlərə aiddir:

1. Yataq rejiminə keçmək və yaxşı ventilyasiya olunan, günəş şüaları düşən ayrı bir otaqda sağalana qədər təcrid olmaq, otağın havasını mütəmadi dəyişmək
2. Bol maye qəbul etmək (çünki bu zaman aşırı su və elektrolit itkisi baş verir və dehidratasiya yaranır)
3. Hərarət 38 dərəcə və ondan yuxarı qalxarsa, Paracetamol 500 mg həbi (1 ədəd, uşaqlara isə eyni tərkibli Panadol və ya Eferalqan siropu vermək) qəbul etməli (xroniki qaraciyər xəstəliklərində Paracetamol əsaslı dərmanlar ehtiyatla qəbul edilməli)
4. Vitaminli qidalara üstünlük verilməli (bu proseslərdə orqanizmdə ən çox utilizasiya edilən vitamin C - askorbin turşusu olduğundan onun konsentrasiyalı variantı olan Pascorbin infuziyası daha məqsədəuyğun ola bilər).Bundan əlavə, Pascorbin preparatı immun sistemi  hüceyrələrinin aktivliyini normallaşdıraraq virus və bakteriyalara qarşı immun cavabı təmin

PİŞİKOTU, LAVANDA, QONAQOTU…

Bəzi bitkilərin təbii yuxugətirmə xüsusiyyəti var. Əsrlərdən bəri istifadə edilən bu bitkilərin yuxusuzluğa qarşı təbii mübarizə vasitəsi olduğu isə təəssüf ki, müasir nəsillər arasında bilinmir.
Stress, depressiya, təşviş, fiziki xəstəliklər, qəbul edilən dərmanlar, ruhi pozuntu və travmalar kimi səbəblər daimi yuxusuzluğa düçar edir. Yuxusuzluğun fəsadları isə həm fiziki cismimizə, həm də psixi sağlamlığımıza çox ciddi mənfi təsir göstərir.
Pişikotu (valerian) yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və yuxusuzluğu aradan qaldırmaq üçün ənənəvi olaraq istifadə edilir. Onun rahatladıcı təsiri sinir sisteminə müsbət təsir göstərir və yuxuya getməyi asanlaşdıra bilər. Pişikotunun istifadəsi ilə bağlı bəzi məsləhətlər:
1-2 çay qaşığı qurudulmuş pişikotu kökünü bir fincan qaynar suya əlavə edib, 10-15 dəqiqə dəmlənməyə buraxın. Yatmazdan təxminən 30-60 dəqiqə əvvəl bu çayı için.
Qonaqotu (passiflora), təbii sakitləşdirici və yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdıran vasitə kimi tanınır. Onun təsiri əsasən narahatlığı azaldaraq bədəni və zehni rahatlatmağa əsaslanır. Qonaqotunun da hazırlanma və istifadə qaydası pişikotu ilə eynidir.
Lavanda çiçəyi də yuxusuzluğa qarşı təsirli bir bitkidir. Yatmadan əvvəl lavanda çiçəyi qoxlamaq, lavanda ləçəklərindən hazırlanmış çay içmək yuxunun keyfiyyətini artırır. Bununla yanaşı, çobanyastığı çiçəyi də stressi azaldaraq, narahatlıqları aradan qaldırır və rahat yuxu üçün faydalıdır.
Yuxusuzluq davam edərsə və təbii üsullar fayda verməzsə, həkimə müraciət etmək vacibdir.

MÜTƏXƏSSİS AÇIQLAYIR
"Möcüzəvi dərman vasitələri yoxdur. Əlbəttə ki, hər mövsüm qripə qarşı peyvənd olunmaq lazımdır. Lakin, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, uşaqlar normalda ildə 8-10 dəfə xəstələnə bilər. Bu, onların immunitet sisteminin gücləndirilməsi üçündür. "
Bu sözləri rusiyalı məşhur həkim-aparıcı Aleksandr Myasnikov deyib.
O, həmçinin əlavə edib ki, sağlamlığı dərmanlarla yox, təbii immunitet gücləndirmə yolları ilə qorumaq lazımdır.
Bunun üçün artıq çəkiyə qarşı mübarizə aparmaq, daoğru qidalanmaq, müntəzəm aktiv hərəkət etrmək və bədəni fiziki gücləndirmək lazımdır. Açıq havada ayaqyalın gəzmək qorxmayın. Bu da sizin immunitetinizə müsbət təsir edir.
Üstəlik həkim soyuq su içəməyin də faydalı olduğunu deyib. Ümumiyyətlə, soyuq su, ən yaxşı həkimlərdən biridir, deyə Myasniokov əlavə edib.

İnsan metapnömovirusu (HMPV) adətən soyuqdəymə ilə oxşar simptomlara səbəb olan bir virusdur. Öskürək, nəfəsalmada çətinlik, burun axıntısı və ya boğaz ağrısı kimi əlamətlər müşahidə edilə bilər. Əksər hallarda yüngül keçsə də, kiçik uşaqlar, 65 yaşdan yuxarı insanlar və immun sistemi zəif olan şəxslər üçün daha ciddi xəstəlik riski vardır. HMPV olduqca geniş yayılmışdır və insanların əksəriyyəti 5 yaşına qədər bu virusa yoluxur.

HMPV Nədir?

HMPV əsasən yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyalarına səbəb olur, lakin bəzən aşağı tənəffüs yollarında da infeksiyalar yarada bilər, məsələn, pnevmoniya və ya astma alovlanmaları. HMPV infeksiyaları əsasən qış və erkən yaz aylarında daha çox rast gəlinir.

HMPV və COVİD 19 fərqi

Mütəxəssislər HMPV-nin Covid 19 qədər öldürücü və yoluxucu olmadığını qeyd etsələr də, yenə də gigiyena qaydalarına riayət edilməli olduğunu və nəzarətdən kənarda saxlanılmamalı olduğunu qeyd edirlər.

HMPV və soyuqdəymə eyni xəstəlikdir?

HMPV əsasən soyuqdəymə ilə oxşar əlamətlər yaratsa da, bəzi hallarda ciddi xəstəliklərə səbəb ola bilər. Xüsusilə, ilk yoluxma zamanı ciddi simptomlar daha çox müşahidə edilir. Bu səbəbdən kiçik uşaqlar və immun sistemi zəif olan şəxslər daha yüksək risk altındadır.

HMPV virusuna kimlər yoluxur?

Araşdırmalara görə, uşaqlarda tənəffüs yolu xəstəliklərinin təxminən 10-12%-i HMPV ilə bağlıdır. Əksər hallarda xəstəlik yüngül keçir, lakin 5-16% arasında dəyişən nisbətlə aşağı tənəffüs yollarının infeksiyaları (məsələn, pnevmoniya) inkişaf edə bilər.

HMPV virusunun Simptomlar Nələrdir?

HMPV-nin simptomlarına aşağıdakılar daxildir:

• Öskürək

• Qızdırma

• Burun axıntısı və ya tutulması

• Boğaz ağrısı

• Nəfəs alarkən xırıltı

• Nəfəs darlığı

• Dəri səpgiləri (nadir hallarda)

HMPV Necə Yoluxur?

HMPV infeksiyalı bir şəxslə birbaşa təmas və ya virusla çirklənmiş səthlərə toxunma yolu ilə ötürülür:

• Öskürmə və asqırma zamanı havaya yayılan damcılar.

• Yoluxmuş şəxslə əl sıxmaq, qucaqlaşmaq və s.

• Telefon, qapı dəstəyi, klaviatura kimi əşyalarla təmas.

Risk Faktorları

HMPV infeksiyasının ağır keçmə riski olan qruplar:

• 5 yaşdan kiçik uşaqlar (xüsusilə vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr).

• 65 yaşdan yuxarı şəxslər.

• İmmuniteti zəif olanlar (HİV, xərçəng, xroniki və autoimmun xəstəlikləri olanlar və ya immuniteti zəiflədən dərmanlar qəbul edənlər).

• Astma və ya KOAH kimi xroniki tənəffüs xəstəlikləri olan şəxslər.

Fəsadlar

HMPV aşağıdakı kimi ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:

• Bronxiolit.

• Bronxit.

• Pnevmoniya.

• Astma və ya KOAH alovlanmaları.

• Qulaq infeksiyası (otitis media).

HMPV analizi və diaqnostikası

HMPV əsasən simptomlar və tibbi tarixə əsasən diaqnoz qoyulur. Lakin, ciddi simptomlar olduqda burun və ya boğazdan götürülən nümunələr laboratoriyada analiz edilə bilər. Lazım gələrsə, bronxoskopiya və ya ağciyər rentgeni kimi əlavə müayinələr aparıla bilər. Bioloji Təbabət İnteqrativ Müalicə Mərkəzində bu virus üçün analiz verə bilər və diaqnostikadan yararlana bilərsiniz.

Ünvan:

1. Bakı şəhəri – Seyid Cəfər Pişəvari 110, Memar Əcəmi mst. Yaxınlığı

2. Göyçay şəhəri

3. Masallı şəhəri -

Müalicə Yolları

HMPV üçün xüsusi antiviral dərmanlar mövcud deyil. Əksər insanlar simptomlarını evdə idarə edə bilər. Ciddi hallarda xəstəxanaya yerləşdirilmə tələb oluna bilər və aşağıdakı müalicələr tətbiq edilə bilər:

• Oksigen terapiyası: Nəfəsalmada çətinlik çəkən xəstələrə burun kanülü və ya maska vasitəsilə oksigen verilməsi.

• Damar daxili mayelər: Dehidrasiyanın qarşısını almaq üçün maye terapiyası.

• Kortikosteroidlər: İltihabı azaldaraq simptomları yüngülləşdirmək.

Antibiotiklər Lazımdırmı?

HMPV bir virus olduğu üçün antibiotiklər təsirli deyil. Lakin, HMPV ilə yanaşı bakterial infeksiya baş verərsə (məsələn, ikincil pnevmoniya), həkim antibiotik təyin edə bilər.

Profilaktika Yolları

HMPV-dən qorunmaq üçün aşağıdakılara əməl etmək tövsiyə olunur:

• Əlləri tez-tez sabun və su ilə yumaq.

• Asqırarkən və ya öskürərkən ağzı və burnu dirsək içi ilə örtmək.

• Xəstə şəxslərdən uzaq durmaq.

• İctimai yerlərdə maska taxmaq.

• Gözlərə, buruna və ağıza toxunmaqdan çəkinmək.

• Qab-qacaq kimi şəxsi əşyaları başqaları ilə bölüşməmək.

Proqnoz

HMPV adətən bir neçə gün və ya bir həftə ərzində keçən yüngül simptomlara səbəb olur. Ağır hallarda sağalma müddəti daha uzun ola bilər. Simptomlar yaxşılaşmazsa və ya pisləşərsə, tibbi yardım alınmalıdır.

Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməliyəm?

Aşağıdakı hallarda Bioloji Təbabət İnteqrativ Müalicə Mərkəzinə müraciət edilməlidir:

• 3 gündən uzun davam edən yüksək hərarət.

• Nəfəsalmada çətinlik və ya nəfəs darlığı.

• Dəridə, dodaqlarda və ya dırnaqlarda göyərmə.

• Digər xəstəliklərin kəskinləşməsi və ya simptomların pisləşməsi.

Çində insanlar arasında metapnevmovirus (HMPV) adlı az tanınan virusa yoluxma sürətlə artsa da, ölkə rəsmiləri hələ də susur. Çindən sonra Qazaxıstanda da bu infeksiyaya yoluxma halları qeydə alınıb.
Bu barədə ölkənin Səhiyyə Nazirliyinin mətbuat xidməti məlumat yayıb.
Məlumata görə, epidemiya başlayandan 8 360 xəstəlik halı aşkarlanıb ki, onlardan 30 nəfəri metapnevmovirusa yoluxub.
Xatırladaq ki, bu infeksiya əsasən tənəffüs yollarına təsir edən virusdur və Human Metapneumovirus (hMPV) kimi tanınır. Bu virus aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
İnsanlara əsasən damcı yolu ilə və ya kontaminasiya olmuş səthlərə toxunaraq yoluxur.
Yüngül hallarda simptomları burun axıntısı, boğaz ağrısı, öskürək və yüngül qızdırma olur.
Ağır hallarda isə bronxiolit, sətəlcəm və tənəffüs çətinlikləri baş verir. İnfeksiya xüsusilə azyaşlı uşaqlar, yaşlılar və immuniteti zəif olanlar üçün təhlükəlidir.
Mütəxəssislər metapneumovirus qorunmaq üçün əlləri tez-tez yumağı, xəstə şəxslərlə təmasdan qaçmağı, ictimai yerlərdə maska taxmağı və immuniteti gücləndirən həyat tərzi sürməyi məsləhət görür.

YENİ ARAŞDIRMA NƏTİCƏLƏRİ AÇIQLANIB
Çay paketlərinin gözlənilməz təhlükəsi adlandırıldı
Çay paketlərindəki mikroplastiklər insan bağırsaq hüceyrələrinə nüfuz edə bilər
Alabama Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, polimer əsaslı çay paketləri milyonlarla plastik hissəciklər buraxır. Onlar insanın bağırsaq hüceyrələrinə və hətta materialın olduğu nüvələrinə nüfuz edir. Araşdırmanın nəticələri Chemosphere (CS) jurnalında dərc olunub.
Plastik çirklənmə insanların və gələcək nəsillərin sağlamlığına təsir edən ciddi ekoloji problem olaraq qalmaqda davam edir. Mikro və nanoplastik çirklənmənin əsas mənbələrindən biri çay paketləri də daxil olmaqla qida qablaşdırmasıdır.
Alimlər yeni bir araşdırmada neylon-6, polipropilen və sellüloza kimi müxtəlif materiallardan hazırlanmış torbalarda çay dəmlədikdə mikro və nanohissəciklər buraxdığını aşkar ediblər.
Daha sonra tədqiqatçılar bu hissəciklərin insan bağırsaq hüceyrələrinə təsirini araşdırıb.
Nəticələr göstərib ki, selik əmələ gətirən hüceyrələr daha çox miqdarda mikroplastikləri qəbul edir, hətta hüceyrə nüvəsinə nüfuz edir.
Alimlər mikro və nanoplastikəarə xroniki məruz qalmanın insan sağlamlığına təsirinin, xüsusən də bu hissəciklərin tərkibindəki kimyəvi maddələrin potensial təhlükələrini nəzərə alaraq, gələcək tədqiqatların vacibliyini vurğulayır. Mikroplastiklərin orqanizmdə toplanması potensial olaraq reproduktiv və endokrin sistemlərin zədələnməsinə, piylənməyə, iltihaba, immunitetin azalmasına və uşaqlarda inkişaf geriliyinə gətirib çıxarır.

SƏBƏBİ YOLUXUCU SİNİR SİSTEMİ XƏSTƏLİYİDİR
Almaniyada ictimai obyektlərdə xaş qadağan edilib.
Almaniya mətbuatı xəbər verir ki, qadağanın əsas səbəbi “Scrapie” (skrapi) adlı yoluxucu sinir sistemi xəstəliyidir.
Ölkəyə xaricdən qoyun kəlləsi, əli və ayağı gətirən türkiyəli şəxslərin isə cərimələndiyi bildirilib.
Qoyun kəlləsindən yeməklərin hazırlanması Finlandiya, İsveçrə, İsveç və Portuqaliya kimi Avropa ölkələrində də qadağan edilib. Ancaq bu ölkələrdə qadağanın şamil oldunduğu yeməklər siyahısında xaşın adı yox idi.
Qeyd edək ki, “Scrapie” insanlarda rast gəlinməsə də, qoyun və keçilərin sinir sisteminə mənfi təsir göstərən xəstəlikdir

HƏKİM MƏSLƏHƏTİ
Həkim son yeməyi yatmadan 2-3 saat əvvəl etməyi məsləhət görür.
Rusiyalı qastroenteroloq Dmitri Fedolov xəbərdarlıq edir ki, yatmazdan əvvəl müəyyən qidaların qəbulu sağlamlığınıza mənfi təsir göstərir.
Xüsusilə, paxlalılar kimi qaz əmələ gətirən tərəvəzlərdən qaçınmaq lazımdır, çünki onlar şişkinlik və narahatlığa səbəb ola bilər. Kartof və qarğıdalı da daxil olmaqla nişastalı tərəvəzlər yemək də tövsiyə edilmir, çünki onlar qanda qlükoza səviyyəsinin artmasına kömək edir və çəkini artırır.
Üzüm, banan və şirin armud kimi şəkəri yüksək olan meyvələrin də axşam saatlarında istifadəsi tövsiyə edilmir.
Həkimin fikrincə, gün ərzində kalorilərin optimal paylanması belədir: səhər yeməyi üçün 30%, nahar üçün 40-50%, qəlyanaltılar və şam yeməyi üçün minimum qalıq. Əgər hələ də gecə qəlyanaltı yemək kimi hiss edirsinizsə, özünüzü kiçik porsiyalarda tərəvəz, bişmiş ət və ya yumurta (100 qrama qədər) ilə məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur.

Qəbul edilən qida əvvəlcə mədəyə, oradan isə nazik, daha sonra da yoğun bağırsağa keçir. Yoğun bağırsaqda həzm olunmamış qida qalıqları, toksinlər yığılır və sonra çölə çıxır. Lakin müasir həyat tərzi bağırsaqların işini çətinləşdirir. Bağırsaqlar pis işləməyə başlayır, normal boşalmır və nəticədə burada çoxlu miqdarda toksinlər və digər ziyanlı maddələr toplanır. Bağırsaqlarda toplanan ziyanlı maddələr bütün orqanizmi daim intoksikasiya (zəhərləyir) edir. Bu zaman bağırsaqları təmizləmək lazım olur.

Bağırsaqların təmizlənməsi müxtəlif üsullarla həyata keçirilə bilər. Bir çox klinikalarda hidrokolonoterapiya kimi prosedura təklif olunur. Bu prosedura zamanı bağırsaqlara xüsusi aparatın köməyi ilə su daxil edilir, bağırsaqlar əsaslı şəkildə yuyulur və orada olan nəcis daşları, toksinlər və s. xaric olunur. Bağırsaqların təmizlənməsi üçün, adətən, bir neçə belə prosedura lazım gəlir. Təbii ki, bu proseduralardan əvvəl pasiyent mütləq həkim müayinəsindən keçməlidir. Qeyd edək ki, hidrokolonoterapiyanın müəyyən əks-göstərişləri də var.

Alma suyuyla bağırsaq təmizliyi

Alma şirəsinin tərkibindəki vitaminlər, minerallar və liflər qaraciyər və bağırsaqları təmizləyir.

Günə 1 stəkan alma suyu ilə başlayın. 30 dəqiqə gözləyin və bir stəkan su için. Bunu 3 gün ərzində gündə bir neçə dəfə olmaqla təkrar edin. Bu təmizləmə detoksunu edərkən həddindən artıq qatı qidalardan uzaq durun.

Qatıq ilə bağırsaq təmizliyi

Qatıq bağırsaq sağlamlığını qoruyan, onun işini asanlaşdıran probiyotiklərdən ibarətdir. Probiyotiklər bağırsaq hərəkətlərini tənzimləyir və bakteriyaların əmələ gəlməsini əngəlləyir.

Hər gün qatıq yemək bağırsağın hərəkətliliyini yaxşılaşdırır. Qatığa təzə meyvələr əlavə edərək də yeyə bilərsiniz.

Su ilə bağırsaq təmizliyi

Gündə 8 stəkandan daha çox su içərək bağırsaqlarınızın işləməsinə təkan verin. Nizamlı su içmək bağırsaqları nəmləndirir və toksinləri bədəndən xaric edir.

Buğda kəpəyi

Buğda kəpəyi çox təsirli və təbii vasitədir. Buğda kəpəyi sellülozla zəngindir. Sellüloz bağırsaqlarda şişir və təzyiq edərək burada yığılmış ziyanlı maddələri atır. 1 ay ərzində gündə 3 dəfə acqarına 2 xörək qaşığı buğda kəpəyi qəbul edin və 1 stəkan su için. Kəpəyi süd məhsulları (qatıq, kefir) ilə qarışdırıb yemək lazımdır.