Hamiləliyin 26-cı həftəsində həyata keçirilən yenilikçi əməliyyat sayəsində ağır anadangəlmə qüsuru olan körpə sağlam şəkildə dünyaya gəlib. Həkimlər döl hələ ana bətnində olarkən onun qarın boşluğundan kənarda inkişaf edən bağırsaqlarını minimal invaziv üsulla yerinə qaytarıblar. Mütəxəssislər bu üsulun gələcəkdə minlərlə körpənin həyatını dəyişə biləcəyini bildirirlər.

Böyük Britaniyadan olan Meyzi Sevic hamiləliyin 20-ci həftəsində keçirilən ultrasəs müayinəsində körpəsində qastroşizis adlı anadangəlmə qüsur aşkarlanıb. Bu zaman göbək nahiyəsi düzgün formalaşmır və bağırsaqlar qarın boşluğundan kənarda inkişaf edir. Daha sonra aparılan müayinələr qüsurun ağır – mürəkkəb qastroşizis formasında olduğunu göstərib.

Həkimlər ailəni ABŞ-ın Hyuston şəhərində yerləşən Texas Children's Hospital-da aparılan ilk klinik tədqiqata cəlb ediblər. Əməliyyatdan əvvəl Belçikada dölün qarın əzələlərini boşaltmaq üçün botulinum toksini inyeksiyası edilib. Ardınca hamiləliyin 26-cı həftəsində cərrahlar ananın uşaqlığını qismən açaraq minimal invaziv üsulla körpənin bağırsaqlarını qarın boşluğuna yerləşdirib və qarın divarını bərpa ediblər.
Əməliyyatdan sonra hamiləlik daha 14 həftə davam edib. Körpə Teo fevral ayında təbii doğuşla dünyaya gəlib və əlavə böyük cərrahi müdaxilələrə ehtiyac qalmayıb.

Yeni üsul gələcəkdə digər xəstəliklər üçün də istifadə oluna bilər
Tədqiqatın rəhbəri, fetal cərrah professor Maykl Belfort əməliyyatın həm ana, həm də körpə üçü

n ağırlaşmasız keçməsini böyük uğur adlandırıb. Onun sözlərinə görə, bu, mürəkkəb qastroşizisin ana bətnində müalicəsi üzrə dünyada ilk klinik sınaqlardan biridir.
Londonun Great Ormond Street Hospital xəstəxanasının uşaq cərrahı professor Paolo de Koppi bildirib ki, tədqiqat uğurla başa çatarsa, bu üsul yaxın gələcəkdə Böyük Britaniyada da tətbiq olunacaq. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gələcəkdə ana bətnində ürək, ağciyər və digər anadangəlmə qüsurların da cərrahi müalicəsi mümkün ola bilər.

Xülasə

ABŞ-da həyata keçirilən yenilikçi fetal əməliyyat nəticəsində ağır qastroşizis diaqnozu qoyulan körpənin bağırsaqları doğuşdan əvvəl qarın boşluğuna yerləşdirilib və uşaq sağlam şəkildə dünyaya gəlib. Alimlər bu üsulun uğurlu nəticələrinin gələcəkdə digər anadangəlmə qüsurların müalicəsində də yeni imkanlar yarada biləcəyini düşünürlər.

Mənbə: BBC News

Uşaqların erkən yaşda sosial şəbəkə hesabı açması onların gələcək akademik nailiyyətlərinə mənfi təsir göstərə bilər. Yeni araşdırma göstərir ki, sosial mediadan kiçik yaşlardan istifadə edən şagirdlər sonrakı illərdə standart imtahanlarda daha zəif nəticə göstərirlər. Alimlər hesab edirlər ki, bunun əsas səbəblərindən biri diqqətin tez-tez yayınması və dərs zamanı rəqəmsal platformalara həddindən artıq yönəlməkdir.

Tədqiqat İtaliyanın şimal bölgəsində təhsil alan 5 227 şagirdin məlumatları əsasında aparılıb. Əsas təhlilə 4 545 şagird daxil edilib və onların sosial şəbəkə hesabı açdıqları yaş ilə 2-ci sinifdən 10-cu sinfə qədər olan standart imtahan nəticələri müqayisə olunub. Tədqiqatçılar əvvəlki akademik göstəricilər, ailənin sosial-iqtisadi vəziyyəti və valideynlərin təhsil səviyyəsi kimi amilləri də nəzərə alıblar.
Nəticələr göstərib ki, sosial şəbəkədən 11–12 yaşlarında istifadə etməyə başlayan uşaqlar 14–15 yaşında başlayan həmyaşıdları ilə müqayisədə xüsusilə riyaziyyat və ana dili üzrə imtahanlarda daha aşağı nəticə əldə edirlər. Alimlərin hesablamalarına görə, bu fərq təxminən altı aylıq təhsil geriliyinə bərabərdir. İngilis dili üzrə isə oxşar mənfi təsir müşahidə olunmayıb.

Diqqətin yayınması əsas səbəb hesab olunur

Araşdırma müəllifləri bildirirlər ki, sosial şəbəkələrin özü deyil, onlardan istifadə vərdişləri əsas problem yaradır. Telefonun tez-tez yoxlanılması, dərs və ev tapşırıqları zamanı bildirişlərin diqqəti yayındırması, həmçinin gecə saatlarında sosial mediada vaxt keçirmək öyrənmə prosesini zəiflədir. Bununla belə, tədqiqat sosial şəbəkələrin akademik geriliyin birbaşa səbəbi olduğunu qəti şəkildə sübut etmir, yalnız güclü əlaqə göstərir. Mütəxəssislər valideynlərə uşaqların sosial mediaya başlama yaşını gecikdirməyi və istifadə müddətinə nəzarət etməyi tövsiyə edirlər.

Xülasə: Yeni araşdırmaya görə, erkən yaşda sosial şəbəkə hesabı açan uşaqlar sonrakı illərdə məktəb göstəricilərində geri qala bilərlər. Alimlər bunu diqqətin yayınması və sosial mediadan həddindən artıq istifadə ilə əlaqələndirsələr də, əlavə tədqiqatlara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.

Mənbə: News-Medical

19 saat sonra xatirələrini danışdı

Altsheymer xəstəliyinin son mərhələsində olan və təxminən beş il ərzində demək olar ki, danışmayan bir qadında psilosibin tərkibli göbələyin qəbulundan sonra gözlənilməz müsbət dəyişikliklər müşahidə olunub. Alimlərin təqdim etdiyi klinik hadisədə xəstə təkcə danışmağa başlamayıb, həm də yaddaş, hərəkət və gündəlik bacarıqlarında nəzərəçarpacaq yaxşılaşma göstərib. Bununla belə, tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, söhbət yalnız bir pasiyentdən gedir və nəticələr müalicə üsulu kimi qəbul edilə bilməz.

Frontiers in Neuroscience jurnalında dərc edilən klinik hadisəyə əsasən, 80 yaşlarında yapon əsilli amerikalı qadın təxminən 10 il Altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. Son beş il ərzində isə o, yalnız tək-tək sözlər deyə bilir, sidik saxlaya bilmir, hərəkət etməkdə çətinlik çəkir və gündəlik fəaliyyətlərdə tamamilə başqalarının köməyinə ehtiyac duyurdu.

Pasiyent həkim nəzarəti altında 5 qram psilosibin tərkibli "Enigma" növü göbələk qəbul edib. İlk saatlarda güclü tərləmə, hərarət və uzunmüddətli yuxuya bənzər vəziyyət müşahidə olunub. Təxminən 19 saat sonra isə qadın qəfil ayılaraq saatlarla öz həyatı ilə bağlı xatirələrini danışmağa başlayıb. Sonrakı günlərdə onun ailə üzvlərini tanıdığı, daha rahat yeridiyi, öz geyimini geyindiyi, emosiyalarını ifadə etdiyi və sosial ünsiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığı bildirilib. Bu müsbət dəyişikliklərin bir hissəsi bir neçə həftə davam edib və bir ay sonra verilən ikinci, daha aşağı dozadan sonra da müəyyən irəliləyişlər qeydə alınıb.

Alimlər ehtiyatlı olmağa çağırırlar
Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, müşahidə olunan dəyişikliklər Altsheymer xəstəliyinin sağalması və ya geri çevrilməsi demək deyil. Onların fikrincə, psilosibin beyində sinir əlaqələrinin fəaliyyətini müvəqqəti aktivləşdirərək itirilmiş görünən bəzi funksiyaların qısa müddətə yenidən əlçatan olmasına şərait yaratmış ola bilər. Lakin bunun səbəblərini və təhlükəsizliyini müəyyən etmək üçün genişmiqyaslı klinik sınaqlara ehtiyac var. Hazırda psilosibin Altsheymer xəstəliyinin standart müalicə üsulu hesab edilmir və həkim nəzarəti olmadan istifadəsi ciddi risklər yarada bilər.

Xülasə: Altsheymer xəstəsi olan bir qadında psilosibin tərkibli göbələyin qəbulundan sonra danışıq, yaddaş, hərəkət və sosial ünsiyyətdə müvəqqəti yaxşılaşma müşahidə edilib. Lakin bu nəticə yalnız bir klinik hadisəyə əsaslanır və alimlər psilosibini təsdiqlənmiş müalicə üsulu kimi qiymətləndirmirlər.

Mənbə: Frontiers in Neuroscience

Uzun illər davam edən maliyyə çətinlikləri təkcə psixoloji vəziyyətə deyil, beyin fəaliyyətinə də mənfi təsir göstərə bilər. Yeni araşdırma göstərib ki, davamlı maddi sıxıntı yaşayan insanların orta yaş dövründə yaddaşı və məlumatı emal etmə sürəti daha zəif olur. Alimlər hesab edirlər ki, bu nəticələr demensiya riskinin formalaşmasında sosial amillərin də mühüm rol oynadığını göstərir.

Tədqiqat Böyük Britaniyada 1946-cı ildə doğulmuş 2 759 nəfərin uzun illər ərzində toplanmış məlumatları əsasında aparılıb. Alimlər iştirakçıların 26–53 yaş arasında gəlir səviyyəsini və maddi çətinliklərini qiymətləndirib, daha sonra isə 53, 63 və 69 yaşlarında onların yaddaş və düşünmə qabiliyyətini müxtəlif testlərlə ölçüblər. Bundan əlavə, bəzi iştirakçılarda MRT və PET müayinələri vasitəsilə beyin quruluşu da araşdırılıb.

Nəticələr göstərib ki, uzun müddət aşağı gəlirlə yaşayan və ya davamlı maliyyə sıxıntısı çəkən şəxslər 53 yaşında məlumatı emal etmə sürəti və verbal yaddaş testlərində daha aşağı nəticə göstəriblər. MRT müayinələri isə bu şəxslərdə beynin yaşlanmasını göstərən dəyişikliklərin – beyin həcminin azalması və digər struktur dəyişikliklərinin daha çox rast gəlindiyini ortaya çıxarıb.

Risk bəzi qruplarda daha yüksəkdir

Araşdırmada maliyyə çətinliklərinin kişilərdə daha güclü təsir göstərə biləcəyi müşahidə olunub. Uşaqlıq dövründə sosial-iqtisadi baxımdan əlverişsiz şəraitdə böyüyən və eyni zamanda yetkin yaşlarında da maddi sıxıntı yaşayan şəxslərdə beyin dəyişiklikləri daha nəzərəçarpan olub. Altsheymer xəstəliyi ilə əlaqəli APOE-ε4 genini daşıyan iştirakçılarda isə riskin daha yüksək ola biləcəyi qeyd edilib. Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu araşdırma maliyyə çətinliyinin birbaşa beyin qocalmasına səbəb olduğunu sübut etmir, yalnız güclü əlaqəni göstərir.

Xülasə: Yeni tədqiqat uzunmüddətli maliyyə çətinliklərinin orta yaşda yaddaşın zəifləməsi, məlumatın emal sürətinin azalması və sonrakı yaşlarda beyin sağlamlığının pisləşməsi ilə əlaqəli olduğunu göstərib. Alimlər hesab edirlər ki, demensiyanın qarşısının alınması üçün sosial və iqtisadi rifahın yaxşılaşdırılması da sağlam həyat tərzinin vacib hissəsidir.

Mənbə: News-Medical 

Az zülal qəbulunun ömrü uzada biləcəyi iddia olunur

Son elmi icmal göstərir ki, zülal qəbulunun müəyyən qədər azaldılması bəzi insanlarda sağlam qocalmanı dəstəkləyə və ömür uzunluğunu artıra bilər. Alimlər hesab edirlər ki, bunun səbəbi hüceyrələrin qida maddələrinə reaksiyasının dəyişməsi və zədələnmələrin azalmasıdır. Bununla belə, mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, hər kəs üçün eyni qidalanma modeli uyğun deyil və xüsusilə yaşlı insanların zülal ehtiyacını azaltması təhlükəli ola bilər.

Təsir hüceyrə səviyyəsində başlayır

Tədqiqatçılar 350-dən çox elmi araşdırmanın nəticələrini təhlil edərək zülal məhdudiyyətinin sağlamlığa təsir mexanizmlərini araşdırıblar. İcmala görə, az zülallı qidalanma maddələr mübadiləsini yaxşılaşdıra, hüceyrələrin qida siqnallarını emal etmə üsulunu dəyişdirə, oksidləşdirici stressi və hüceyrə zədələnməsini azalda bilər. Nəticədə hüceyrələrin normal fəaliyyəti daha uzun müddət qorunur və qocalma prosesi ləngiyə bilər.

Araşdırmada həmçinin qeyd olunur ki, metionin, izolösin və valin kimi bəzi amin turşularının məhdudlaşdırılması müşahidə edilən müsbət təsirlərin əsas səbəblərindən biri ola bilər. Alimlər aşağı zülallı rasion zamanı artan FGF21 hormonunun enerji sərfiyyatını yüksəldə, qanda şəkərin tənzimlənməsinə kömək edə və iltihabı azalda biləcəyini bildirirlər.

Hamı üçün uyğun deyil

Müəlliflər vurğulayırlar ki, bu nəticələr yüksək zülallı qidalanmadan tamamilə imtina etmək tövsiyəsi kimi qəbul edilməməlidir. Xüsusilə 65 yaşdan yuxarı insanlarda kifayət qədər zülal qəbul edilməməsi əzələ kütləsinin azalmasına və sağlamlıq risklərinin artmasına səbəb ola bilər. Buna görə də qidalanma planında ciddi dəyişiklik etməzdən əvvəl həkim və ya dietoloqla məsləhətləşmək vacibdir.

Xülasə:

Yeni elmi icmal göstərir ki, zülal qəbulunun nəzarətli şəkildə azaldılması bəzi hallarda maddələr mübadiləsini yaxşılaşdıra, hüceyrə zədələnməsini azalda və sağlam qocalmanı dəstəkləyə bilər. Lakin bu yanaşma hər yaş qrupu üçün uyğun hesab edilmir və fərdi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

Mənbə: News-Medical

Dietoloqdan şök açıqlama

Dietoloq bildirib ki, manqo sağlam meyvə hesab olunsa da, tərkibindəki yüksək təbii şəkər səbəbindən bəzi insanlar üçün qazlı şəkərli içkilərdən daha riskli ola bilər. Xüsusilə şəkərli diabet, insulin müqaviməti və artıq çəki problemi olan şəxslər manqonu nəzarətsiz miqdarda istehlak etdikdə qanda qlükoza səviyyəsinin sürətlə yüksəlməsi ilə üzləşə bilərlər.
Mütəxəssis vurğulayıb ki, "Coca-Cola"nın tərkibində əlavə şəkər olsa da, insanlar adətən onun zərərli olduğunu bildikləri üçün istehlakını məhdudlaşdırmağa çalışırlar. Manqo isə "faydalı məhsul" kimi qəbul edildiyindən çox miqdarda yeyilə bilir. Bu isə gündəlik şəkər qəbulunun normanı aşmasına səbəb ola bilər.
Bununla yanaşı, dietoloq qeyd edib ki, manqo vitamin C, A, antioksidantlar və lif baxımından zəngindir. Buna görə də sağlam insanların bu meyvədən tamamilə imtina etməsinə ehtiyac yoxdur. Əsas tövsiyə porsiya ölçüsünə diqqət yetirmək və balanslı qidalanma prinsiplərinə riayət etməkdir. Mütəxəssislər gündə 1–2 porsiyadan artıq meyvə istehlak etməməyi məsləhət görürlər.
Mənbə: Health Mail

485 ana arasında aparıla araşdırma

Kanadada aparılan yeni araşdırma hamiləlik dövründə çay vasitəsilə qəbul edilən flüorun uşaqların intellekt göstəricilərinə mümkün təsirini gündəmə gətirib. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, hamiləlik zamanı çaydan qəbul edilən flüorun artması uşaqlarda IQ göstəricilərinin bir qədər aşağı olması ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, alimlər araşdırmanın səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyini və nəticələrin ehtiyatla qiymətləndirilməli olduğunu vurğulayırlar.
485 ana və övlad üzərində aparılan müşahidə
Araşdırma Kanada Ana-Körpə Ətraf Mühit Kimyəvi Maddələr Tədqiqatı (MIREC) çərçivəsində 485 ana-övlad cütlüyünü əhatə edib. Hamiləliyin ilk və üçüncü trimestrində anaların çay və digər içkilərdən istifadəsi sorğular vasitəsilə qiymətləndirilib, bu məlumatlar əsasında gündəlik flüor qəbulu hesablanıb.
Alimlər uşaqların 3–4 yaşında ümumi IQ, verbal IQ və performans IQ göstəricilərini təhlil ediblər. Nəticələr göstərib ki, çaydan qəbul edilən flüorun gündəlik hər 0,5 milliqram artımı – təxminən bir fincan qara çaydakı flüor miqdarına bərabər – uşaqların ümumi IQ göstəricisinin orta hesabla 2,24 bal aşağı olması ilə əlaqələndirilib. Eyni zamanda verbal IQ-da da azalma müşahidə edilsə də, performans IQ ilə statistik əhəmiyyətli əlaqə aşkarlanmayıb.
Alimlər ehtiyatlı olmağa çağırırlar
Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, bu nəticələr çayın zərərli olduğunu sübut etmir. Araşdırma müşahidə xarakterli olduğundan flüorun birbaşa IQ azalmasına səbəb olduğunu söyləmək mümkün deyil. Bundan əlavə, iştirakçıların çay istehlakı öz bəyanatlarına əsaslanıb, istifadə etdikləri çaylarda flüorun faktiki miqdarı ölçülməyib, valideynlərin IQ göstəriciləri və digər qida mənbələrindən qəbul edilən flüor da nəzərə alınmayıb.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, nəticələr hamiləlik dövründə flüorun əsas mənbələrindən biri ola bilən çayda flüor səviyyəsinin daha diqqətlə izlənməsinin vacibliyini göstərir. Onların fikrincə, bu mövzuda müxtəlif ölkələrdə və daha geniş əhali qrupları üzərində əlavə tədqiqatların aparılmasına ehtiyac var.
Xülasə: Kanada alimlərinin araşdırması hamiləlik zamanı çay vasitəsilə qəbul edilən flüorun uşaqlarda daha aşağı IQ göstəriciləri ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərsə də, bunun səbəb-nəticə əlaqəsi olduğu hələ sübut edilməyib. Mütəxəssislər nəticələrin əlavə araşdırmalarla təsdiqlənməsinin vacib olduğunu bildirirlər.
Mənbə: Green R, Lanphear B, Muckle G, et al. Estimated Fluoride Intake from Tea Consumption During Pregnancy and Early Childhood IQ in a Canadian Pregnancy Cohort. Environmental Health Perspectives,

Yay fəslində isti hava, açıq havada istirahət və səyahətlər insanların müxtəlif infeksiyalarla qarşılaşma riskini artırır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bağırsaq infeksiyaları, gənə və ağcaqanadların yaydığı xəstəliklər, eləcə də çirkli su və qidalar vasitəsilə keçən infeksiyalar bu mövsümdə daha çox rast gəlinir. Sadə gigiyena qaydalarına əməl etmək və düzgün qidalanmaq isə bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Həkimlər yay aylarında sağlamlığı qorumaq üçün profilaktik tədbirlərin vacibliyini xüsusi vurğulayırlar.

Ən çox rast gəlinən yay infeksiyaları
İsti hava bakteriya və virusların çoxalması üçün əlverişli şərait yaradır. Buna görə də yay aylarında qida zəhərlənmələri, salmonellyoz, rotavirus və digər bağırsaq infeksiyalarının sayı artır. Bundan əlavə, çirkli sularda çimmək və ya təhlükəsiz olmayan içməli sudan istifadə də müxtəlif yoluxucu xəstəliklərin yayılmasına səbəb ola bilər. Pikniklərdə və açıq havada saxlanılan qidalar da isti havada daha tez xarab olur.

Həşəratlar və gənələr də təhlükə yaradır
Yay mövsümündə ağcaqanad və gənələrin fəallığı artır. Onlar bəzi virus və bakteriyaları insanlara ötürə bilirlər. Mütəxəssislər təbiətdə olarkən uzunqol geyimlərdən istifadə etməyi, həşəratqovan vasitələr çəkməyi və evə qayıtdıqdan sonra bədəni gənələrə qarşı yoxlamağı tövsiyə edirlər. Xüsusilə meşəlik və kolluq ərazilərdə ehtiyatlı olmaq vacibdir.

Qorunmaq üçün hansı qaydalara əməl edilməlidir?
Həkimlər yeməkdən əvvəl və tualetdən sonra əllərin sabunla yuyulmasını, meyvə-tərəvəzin yaxşı yuyulmasını və yalnız təhlükəsiz içməli sudan istifadə edilməsini tövsiyə edirlər. Ət, balıq və dəniz məhsulları tam bişirilməli, hazır qidalar uzun müddət isti şəraitdə saxlanmamalıdır. Çimərlikdə açıq yaralarla suya girməmək və yalnız təhlükəsiz çimmə yerlərini seçmək də infeksiya riskini azaldır.

Risk qrupunda olanlar daha diqqətli olmalıdır
Uşaqlar, yaşlı insanlar, hamilələr və immun sistemi zəif olan şəxslər yay infeksiyalarını daha ağır keçirə bilərlər. Bu səbəbdən həmin şəxslər qidaların saxlanmasına, su qəbuluna və şəxsi gigiyenaya xüsusi diqqət yetirməlidirlər. İshal, yüksək hərarət, qusma və ya güclü halsızlıq kimi əlamətlər yaranarsa, özünümüalicə ilə məşğul olmaq əvəzinə həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.

Xülasə
Yay mövsümü istirahət üçün əlverişli olsa da, infeksiyaların yayılması baxımından daha riskli dövrdür. Gigiyena qaydalarına riayət etmək, təhlükəsiz qida və sudan istifadə etmək, həşərat sancmalarından qorunmaq və şübhəli əlamətlər zamanı vaxtında həkimə müraciət etmək sağlam yay keçirməyin əsas şərtləridir.

Mənbə: Health.mail.ru – "Как защититься от самых опасных летних инфекций?", həmçinin mövzu ilə bağlı European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) tövsiyələri.

Alimlər siqaret tüstüsünün tənəffüs yollarını nanoplastik hissəciklərin zərərinə qarşı daha həssas hala gətirdiyini müəyyən ediblər. Yeni laboratoriya araşdırması göstərib ki, əvvəlcə siqaret tüstüsünə məruz qalan hava yolu hüceyrələri daha sonra nanoplastiklərlə təmas zamanı daha ağır zədələnir. Bu təsir iltihabın artmasına, hüceyrələr arasındakı qoruyucu baryerin zəifləməsinə və xroniki ağciyər xəstəliklərinə bənzər dəyişikliklərə səbəb olur. Tədqiqatın nəticələri siqaret və plastik çirklənməsinin birlikdə insan sağlamlığı üçün daha böyük təhlükə yarada biləcəyini göstərir.

Laboratoriyada ağciyər hüceyrələri üzərində araşdırma aparılıb

Tədqiqat “Scientific Reports” jurnalında dərc olunub. Alimlər insan tənəffüs yollarının epitel hüceyrələrindən istifadə edərək laboratoriya modeli hazırlayıblar. Hüceyrələr əvvəlcə siqaret tüstüsü ekstraktına, daha sonra isə polistirol mənşəli nanoplastik hissəciklərə məruz qoyulub. Məqsəd siqaretin nanoplastiklərin yaratdığı zədələri gücləndirib-gücləndirmədiyini müəyyən etmək idi.

Birgə təsir hüceyrələrdə daha ciddi pozğunluqlar yaradıb

Nəticələr göstərib ki, siqaret tüstüsü ilə əvvəlcədən zədələnmiş hüceyrələr nanoplastik hissəciklərə qarşı daha həssas olur. Bu zaman hüceyrələr arasındakı qoruyucu baryer zəifləyib, selik ifrazı artıb, iltihab güclənib və immun hüceyrələrinin aktivliyi yüksəlib. Araşdırma müəllifləri bildirirlər ki, bu dəyişikliklər xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyinin (XOAX) erkən xüsusiyyətlərinə bənzəyir.

İki ekoloji təhlükənin birləşməsi

Nanoplastiklər hava, su və qida vasitəsilə insan orqanizminə daxil ola bilir. Siqaret tüstüsü isə tənəffüs yollarının təbii müdafiə mexanizmlərini zəiflədir. Alimlər hesab edirlər ki, bu iki amilin birlikdə təsiri ağciyərlərin zədələnmə riskini xeyli artırır və gələcəkdə xroniki tənəffüs sistemi xəstəliklərinin inkişafına zəmin yarada bilər. Bununla belə, tədqiqat laboratoriya şəraitində aparıldığı üçün nəticələrin insanlar üzərində tam təsdiqlənməsi üçün əlavə klinik araşdırmalara ehtiyac var.

Xülasə

Yeni araşdırma göstərir ki, siqaret tüstüsü tənəffüs yollarının qoruyucu funksiyasını zəiflədərək nanoplastik hissəciklərin yaratdığı zədələri daha da gücləndirə bilər. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, siqaretdən uzaq durmaq təkcə tüstünün birbaşa zərərini deyil, həm də ətraf mühitdəki digər çirkləndiricilərin təsirini azaltmağa kömək edə bilər.

Mənbə: “News-Medical” – “Cigarette smoke extract primes airway cells for greater nanoplastic damage”.

Yaşlı qadınlarda yuxu rejimində baş verən bəzi dəyişikliklər sadəcə qocalmanın təbii nəticəsi olmaya bilər. ABŞ-də aparılan yeni araşdırma göstərib ki, xüsusilə 80 yaşdan yuxarı qadınlarda gündüz yuxululuğunun artması və gecə yuxusunun pozulması gələcəkdə demensiya riskinin yüksəlməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Tədqiqat alimləri hesab edirlər ki, yuxu davranışındakı dəyişikliklər beynin sağlamlığı barədə erkən xəbərdarlıq siqnalı rolunu oynaya bilər. Nəticələr yaşlı insanların yuxu keyfiyyətinin daha diqqətlə izlənməsinin vacibliyini ortaya qoyur.

704 qadın beş il izlənildi

Tədqiqat çərçivəsində yaşı 80-dən yuxarı olan 704 qadının yuxu və oyanıqlıq ritmi beş il ərzində xüsusi cihazlarla izlənilib. Alimlər iştirakçıların gecə yuxusunun müddətini, parçalanma dərəcəsini, gündüz yuxululuğunu və sutkalıq bioloji ritmlərini qiymətləndiriblər. Araşdırmanın əvvəlində iştirakçıların heç birində demensiya diaqnozu olmayıb.

Ən riskli dəyişiklik gündüz yuxululuğudur

Müşahidələr zamanı müəyyən edilib ki, iştirakçıların bir hissəsində gündüz yuxusuna meyl artıb, gecə yuxusu isə daha parçalanmış vəziyyətə düşüb. Bu qrupa daxil olan qadınlarda sonrakı illərdə demensiya inkişaf etmə ehtimalı digər iştirakçılarla müqayisədə təxminən iki dəfə yüksək olub. Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, bu dəyişikliklər təkcə yaşlanma ilə izah edilə bilməz və beyin funksiyalarındakı erkən pozğunluqları əks etdirə bilər.

Yuxu beyin sağlamlığının göstəricisi ola bilər

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, yaş artdıqca yuxunun parçalanması, yuxuya getmənin çətinləşməsi və bioloji ritmlərin zəifləməsi müəyyən qədər normaldır. Lakin bu dəyişikliklər sürətlə artırsa və insan gün ərzində əvvəlkindən daha çox yuxulu olmağa başlayırsa, vəziyyət həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Erkən aşkarlama demensiyanın gedişini ləngidə biləcək tədbirlərin vaxtında görülməsinə kömək edə bilər.

Xülasə

Araşdırma göstərir ki, 80 yaşdan yuxarı qadınlarda yuxu rejimində baş verən nəzərəçarpan dəyişikliklər sadəcə yaşlanmanın nəticəsi deyil, həm də demensiyanın erkən xəbərçisi ola bilər. Alimlər yaşlı insanların yuxu keyfiyyətinin müntəzəm izlənməsini və gündüz yuxululuğu kimi yeni əlamətlərin diqqətdən kənarda qalmamasını tövsiyə edirlər.

Mənbə: News-Medical – When sleep changes in women over 80, it may signal more than aging.

Xərçəng diaqnozunda yeni dövr – süni intellekt xəstəliyi simptomlardan əvvəl müəyyən edir

Xərçəngin erkən aşkarlanması müalicənin uğurunu əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Alimlər bu istiqamətdə mühüm nəticə əldə edərək, adi klinik məlumatlardan istifadə etməklə xərçəng riskini diaqnoz qoyulmamışdan təxminən bir il əvvəl proqnozlaşdıra bilən süni intellekt modeli hazırlayıblar. Yeni texnologiyanın gələcəkdə həkimlərə yüksək risk qrupunda olan insanları daha tez müəyyən etməyə və müayinələri vaxtında planlaşdırmağa kömək edəcəyi bildirilir.

Adi tibbi məlumatlar süni intellekt üçün kifayət edib

ABŞ-də aparılan araşdırmada alimlər elektron sağlamlıq qeydlərində toplanan rutin klinik məlumatlardan istifadə edərək yeni süni intellekt modeli hazırlayıblar. Model xəstələrin yaşı, laborator analizləri, tibbi tarixçəsi, yanaşı xəstəlikləri və digər müntəzəm tibbi göstəriciləri təhlil edərək gələcəkdə xərçəng diaqnozu alma ehtimalını hesablayıb.

Ən diqqətçəkən nəticələrdən biri odur ki, model xərçəng diaqnozu qoyulmamışdan təxminən 12 ay əvvəl yüksək riskli pasiyentləri müəyyən edə bilib. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu müddət əlavə müayinələrin aparılması və xəstəliyin daha erkən mərhələdə aşkarlanması üçün mühüm imkan yarada bilər.

Həkimləri əvəz etmir, qərar verməyə kömək edir

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, hazırlanmış sistem həkimin yerini tutmaq üçün nəzərdə tutulmayıb. Süni intellekt yalnız qərarverməni dəstəkləyən alət kimi işləyir və klinik məlumatları sürətlə təhlil edərək diqqətdən yayınması mümkün olan riskləri üzə çıxarır.
Bu yanaşma xüsusilə çoxsaylı pasiyent məlumatlarının qiymətləndirilməsində həkimlərin iş yükünü azalda və yüksək risk qrupunda olan insanların daha erkən skrininq proqramlarına cəlb edilməsinə kömək edə bilər.
Gələcəkdə fərdiləşdirilmiş skrininqlər mümkün olacaq

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, belə süni intellekt sistemləri gələcəkdə fərdiləşdirilmiş profilaktik tibbin inkişafına töhfə verəcək. Risk səviyyəsinə uyğun olaraq insanlara fərqli müayinə planlarının hazırlanması həm diaqnostikanın səmərəliliyini artıracaq, həm də səhiyyə resurslarından daha məqsədyönlü istifadə etməyə imkan verəcək.

Bununla yanaşı, alimlər bildirirlər ki, modelin geniş klinik praktikada tətbiqindən əvvəl müxtəlif ölkələrdə və fərqli əhali qruplarında əlavə sınaqların aparılması vacibdir.

Xülasə

Yeni hazırlanmış süni intellekt modeli adi klinik məlumatları təhlil etməklə xərçəng riskini diaqnozdan təxminən **bir il əvvəl** proqnozlaşdıra bilir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu texnologiya erkən diaqnostikanı gücləndirə, skrininq proqramlarını daha effektiv edə və gələcəkdə minlərlə insanın həyatının xilas edilməsinə töhfə verə bilər. Bununla belə, sistem hələlik həkim müayinəsini əvəz etmir və geniş tətbiqdən əvvəl əlavə elmi qiymətləndirmələr tələb olunur.

Mənbə: “News-Medical” portalında dərc olunan xəbər və “Journal of Clinical Oncology – Clinical Cancer Informatics” jurnalında yayımlanmış tədqiqat.

Daha yaxşı oxumaq üçün dərsdən çox bunlar vacibdir – yeni araşdırmanın nəticələri

________________________________________
Yeniyetmələrin məktəbdə uğuru təkcə dərs oxumaqdan asılı deyil. Yeni elmi araşdırma göstərib ki, gündəlik həyat tərzi – fiziki aktivlik, yuxu rejimi, sağlam qidalanma və ekran qarşısında keçirilən vaxt – qiymətlərə birbaşa təsir göstərir. Alimlər müəyyən ediblər ki, bu sağlam vərdişlər nə qədər çox birlikdə tətbiq olunarsa, akademik nəticələr də bir o qədər yaxşı olur. Tədqiqat xüsusilə yeniyetmə yaşlarında formalaşan gündəlik rutinlərin gələcək təhsil uğurlarında mühüm rol oynadığını ortaya qoyur.
Sağlam həyat tərzi daha yüksək qiymətlərlə əlaqələndirilib

İspaniyalı tədqiqatçıların apardığı və Scientific Reports jurnalında dərc olunan araşdırmada 8-ci sinifdə oxuyan 974 yeniyetmənin məlumatları təhlil edilib. İştirakçılar arasında diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik sindromu (DEHB) və ya xüsusi öyrənmə pozuntusu olan uşaqlar da yer alıb. Araşdırmanın məqsədi gündəlik həyat tərzi vərdişlərinin məktəb göstəricilərinə təsirini müəyyənləşdirmək olub.

Alimlər fiziki aktivlik, yuxu müddəti, qidalanma keyfiyyəti və ekran qarşısında keçirilən vaxtı qiymətləndirərək bu göstəriciləri rəsmi məktəb qiymətləri ilə müqayisə ediblər. Nəticələr göstərib ki, hər bir sağlam davranış ayrıca faydalı olsa da, onların birlikdə tətbiqi daha güclü müsbət təsir yaradır.

Araşdırmaya görə, müntəzəm hərəkət edən, kifayət qədər yatan, balanslı qidalanan və ekran qarşısında daha az vaxt keçirən yeniyetmələrin yüksək akademik nəticə əldə etmə ehtimalı daha çox olub. Bu əlaqə demoqrafik amillər və neyroinkişaf pozuntuları nəzərə alındıqdan sonra da özünü qoruyub saxlayıb.

Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, məktəblərdə yalnız tədris prosesinin deyil, sağlam həyat tərzini təşviq edən proqramların da gücləndirilməsi şagirdlərin akademik nailiyyətlərinin artırılmasına kömək edə bilər. Onların fikrincə, valideynlər və müəllimlər uşaqların gündəlik rejiminə diqqət yetirməklə təhsil nəticələrinin yaxşılaşmasına real töhfə verə bilərlər.

Xülasə
Yeni araşdırma göstərir ki, yeniyetmələrin məktəbdə uğuru yalnız daha çox dərs oxumaqla müəyyənləşmir. Kifayət qədər yuxu, müntəzəm fiziki aktivlik, sağlam qidalanma və ekran vaxtının məhdudlaşdırılması birlikdə tətbiq olunduqda daha yüksək akademik göstəricilərlə əlaqələndirilir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, sağlam gündəlik vərdişlərin erkən yaşlardan formalaşdırılması həm təhsil, həm də ümumi sağlamlıq üçün uzunmüddətli fayda verə bilər.

Mənbə: News Medical portalında dərc olunan xəbər və Scientific Reports jurnalında yayımlanmış "Independent and combined associations with lifestyle behaviors on adolescents’ academic performance" adlı elmi araşdırma.

Banan dünyada ən çox istehlak olunan meyvələrdən biridir. Botanika baxımından o, ağacda yetişsə də, meyvə deyil, giləmeyvə hesab olunur. Tərkibindəki kalium, lif, B6 vitamini və C vitamini sayəsində banan sağlam qidalanmanın dəyərli hissəsi hesab edilir. Elmi araşdırmalar onun bir sıra sağlamlıq faydalarını təsdiqləyir.

Banan kaliumla zəngindir. Bu mineral qan təzyiqinin normal səviyyədə saxlanılmasına, ürək və əzələlərin düzgün fəaliyyətinə kömək edir. Kaliumla zəngin qidaların qəbulunun ürək-damar xəstəlikləri riskinin azalması ilə əlaqəli olduğu göstərilib.

Bananın tərkibində olan pektin və davamlı nişasta bağırsaq mikrobiotasını dəstəkləyir. Xüsusilə tam yetişməmiş bananlarda daha çox olan davamlı nişasta faydalı bağırsaq bakteriyalarının qidası rolunu oynayır və həzm sisteminin sağlamlığına müsbət təsir göstərir. Meyvədəki liflər qəbizliyin qarşısını almağa və uzun müddət toxluq hissi yaratmağa kömək edir.

Banan həmçinin B6 vitamini ilə zəngindir. Bu vitamin sinir sisteminin normal fəaliyyəti və neyromediatorların, o cümlədən serotoninin sintezi üçün vacibdir. Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, B6 vitamininin kifayət qədər qəbulu əhvalın tənzimlənməsinə töhfə verə bilər. Lakin bananın depressiyanı müalicə etdiyi barədə elmi sübut yoxdur.

Tərkibindəki C vitamini və antioksidant birləşmələr hüceyrələri oksidləşdirici stresdən qismən qorumağa kömək edir. Meyvə və tərəvəzlə zəngin qidalanma bəzi xroniki xəstəliklər, o cümlədən bəzi xərçəng növləri riskinin azalması ilə əlaqələndirilsə də, bananın təkbaşına xərçəngdən qoruduğunu söyləmək düzgün deyil.

Banan idmançılar üçün də faydalı seçim sayılır. Karbohidrat və kaliumun birgə təsiri məşqdən əvvəl və ya sonra enerji ehtiyatlarının bərpasına və əzələ funksiyasının dəstəklənməsinə kömək edə bilər.

Bəzi mənbələr bananın siqareti tərgitməyə kömək etdiyini iddia etsə də, bu fikri təsdiqləyən etibarlı klinik sübutlar yoxdur. Siqaretdən imtina üçün ən effektiv üsullar həkim nəzarəti, davranış terapiyası və sübut olunmuş dərman vasitələridir.

Mütəxəssislər bananı balanslı qidalanmanın bir hissəsi kimi qəbul etməyi tövsiyə edirlər. Şəkərli diabeti olan şəxslər isə porsiya miqdarını nəzərə almalı və meyvəni digər lifli qidalarla birlikdə istehlak etməlidirlər.

Yay mövsümünün ən sevilən meyvələrindən olan ərik təkcə dadı ilə deyil, zəngin qida tərkibi ilə də diqqət çəkir. Son illərdə aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, ərik müntəzəm və normada qəbul edildikdə ürək, göz, həzm sistemi və dəri sağlamlığı üçün faydalı ola bilər.
Ərik A vitamini və onun sələfi olan beta-karotenlə zəngindir. Bu maddələr göz tor qişasının normal fəaliyyətini dəstəkləyir, yaşa bağlı görmə problemlərinin inkişaf riskini azaltmağa kömək edir. Meyvənin tərkibində olan C vitamini isə immun sisteminin normal fəaliyyətinə dəstək verir və güclü antioksidant təsir göstərərək hüceyrələri sərbəst radikalların zədələyici təsirindən qoruyur.
Ərik həm də kalium mənbəyidir. Kalium orqanizmdə maye balansının qorunmasına, əzələlərin və ürəyin normal fəaliyyətinə kömək edir. Araşdırmalar kaliumla zəngin qidaların qan təzyiqinin tənzimlənməsinə müsbət təsir göstərə biləcəyini göstərir.
Bu meyvədə olan pəhriz lifləri bağırsaqların normal işləməsini dəstəkləyir, qəbizliyin qarşısını almağa kömək edir və uzun müddət toxluq hissi yaradır. Eyni zamanda liflər bağırsaq mikrobiotasının sağlamlığını qorumaqda da mühüm rol oynayır.
Ərikdə E vitamini, polifenollar və digər antioksidant maddələr də mövcuddur. Bu komponentlər dərinin sağlam görünüşünün qorunmasına, iltihabi proseslərin azalmasına və hüceyrələrin oksidləşdirici stresdən müdafiəsinə töhfə verə bilər.
Bununla yanaşı, ərikdə təbii şəkərlər də var. Şəkərli diabeti olan şəxslər və ya qan şəkərinə nəzarət edən insanlar porsiya miqdarına diqqət etməli, meyvəni balanslı qidalanmanın bir hissəsi kimi qəbul etməlidirlər. Qurudulmuş ərikdə şəkərin konsentrasiyası daha yüksək olduğundan onun istifadəsində daha ehtiyatlı olmaq tövsiyə edilir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, heç bir meyvə təkbaşına xəstəliklərin qarşısını almır və ya onları müalicə etmir. Lakin müxtəlif meyvə və tərəvəzlərlə zəngin balanslı qidalanma sağlam həyat tərzinin vacib hissəsidir. Ərik də bu baxımdan yay süfrəsinin həm dadlı, həm də faydalı seçimlərindən biridir.

BLOQERİN HEKAYƏSİ GÜNDƏM OLDU

Sosial şəbəkələrdə bloqer Yuli Varqasın suşi yedikdən sonra ağır xəstəlik keçirməsi ilə bağlı paylaşımı geniş müzakirələrə səbəb olub. Onun sözlərinə görə, suşi qəbul etdikdən sonra ona salmonellyoz və qarın yatalağı diaqnozu qoyulub. Gənc qadın 23 gün xəstəxanada müalicə alıb, daha sonra isə üz sinirinin iflici ilə üzləşib. Sonrakı müayinələr zamanı onda sistemli qırmızı qurdeşənəyi də aşkarlanıb.
Mütəxəssislər bildirir ki, təhlükə suşinin özündə deyil, məhsulların düzgün saxlanılmaması, gigiyena qaydalarının pozulması və ya yoluxmuş xammaldan istifadə olunması ilə bağlıdır. Xüsusilə çiy balıq sanitariya normalarına əməl edilmədikdə ciddi qida infeksiyalarına səbəb olur.
Həkimlər istehlakçılara yalnız etibarlı restoranlara üstünlük verməyi, məhsulların təzəliyinə diqqət yetirməyi və şübhəli satış məntəqələrindən qida almamağı tövsiyə edir.

Alimlər yeni “iynəsiz insulin” texnologiyası hazırlayıb. Hazırlanan xüsusi polimer sayəsində insulin dəri vasitəsilə orqanizmə ötürülür. Tədqiqatın nəticələri gələcəkdə diabet xəstələri üçün insulin iynələrini gel və ya dəri bantları ilə əvəz edə biləcək yeni müalicə üsulunun əsasını qoyur.
Heyvanlar üzərində aparılan sınaqlarda insulin geli tətbiq edildikdən sonra qan şəkəri 1–2 saat ərzində normal səviyyəyə enib və əldə olunan təsir təxminən 12 saat davam edib. Alimlərin sözlərinə görə, polimer dərinin təbii pH fərqindən istifadə edərək insulini dəri baryerindən keçirib qana çatdırır.
Mütəxəssislər nəticələrin ümidverici olduğunu vurğulasalar da, texnologiyanın hələ yalnız siçan və donuzlar üzərində sınaqdan keçirildiyini bildirir. Onun insanlar üçün təhlükəsizliyi və effektivliyi klinik tədqiqatlardan sonra müəyyən ediləcək.

Yatmadan təxminən 1–2 saat əvvəl qəbul edilən ilıq duş daha tez yuxuya getməyə və yuxunun keyfiyyətini artırmağa kömək edə bilər. Bu nəticə “Sleep Medicine Reviews” jurnalında dərc olunan araşdırmada qeyd olunub.
Texas Universitetinin alimləri onlarla tədqiqatı təhlil edərək müəyyən edib ki, 40–42,5°C temperaturda ilıq duş və ya vanna qəbul etmək bədən temperaturunun təbii şəkildə enməsini sürətləndirir. Bu proses beyinə yuxuya hazırlaşmaq siqnalı göndərir və insanın daha rahat yuxuya getməsinə şərait yaradır.
Araşdırmaya görə, bu vərdiş yuxuya getmə müddətini orta hesabla 10 dəqiqə azaldır. Kyuşu Universitetinin (Yaponiya) alimləri də ev şəraitində apardıqları müşahidələrdə axşam qəbul edilən ilıq vannanın və duşun daha dərin yuxu və səhər daha gümrah oyanmağa müsbət təsir göstərdiyini təsdiqləyib.

Norveç Elm və Texnologiya Universitetinin (NTNU) apardığı araşdırma göstərib ki, evdə qulluq xidməti alan yaşlı insanlar gündəlik həyatlarına nəzarəti daha az hiss edir və daha çox darıxır.
Tədqiqatda Şərqi Norveçin üç bələdiyyəsində yaşayan 414 yaşlı iştirak edib. Nəticələrə görə, evdə qulluq alanların üçdə biri gündəlik həyatına demək olar ki, nəzarət etmədiyini bildirib. Alimlər bunu qulluq xidmətinin qeyri-sabit qrafiki, uzun gözləmə müddəti və personalın tez-tez dəyişməsi ilə əlaqələndirib.
Araşdırmaya əsasən, qocalar evində yaşayanlar isə özlərini daha nəzarətli hiss edir. Tədqiqat müəllifləri yaşlıların evdə rahat yaşaması üçün qulluq xidmətlərində sabitliyin artırılmasını, onların qərarvermə prosesinə cəlb edilməsini və fərdi istəklərinə daha çox diqqət göstərilməsini tövsiyə edir.

Fransanın Sen-Marten-Bulon şəhərində 17 yaşlı qızın planlaşdırılan ayaq biləyi əməliyyatı zamanı ciddi tibbi səhvə yol verilib.
Məlumata görə, gənc qız klinikaya ayaq biləyindən əməliyyat olunmaq üçün müraciət etsə də, həkimlər səhvən onun 20 yaş dişlərini çəkib. Hadisə ailənin şikayətindən sonra ictimailəşib.
Qızın anasının sözlərinə görə, əməliyyatı həyata keçirən həkim baş verən hadisəyə görə üzr istəyərək bunun tibbi səhv olduğunu etiraf edib. Ana bildirib ki, yaşadıqları hadisə onları şoka salıb və belə bir vəziyyətin yalnız filmlərdə baş verəcəyini düşündüyünü deyib. Hadisə ilə bağlı araşdırma aparılır.

ABŞ-da semaqlutid tərkibli GLP-1 qrupuna aid arıqlama preparatı qəbul edən 63 yaşlı qadının mədəsində nadir rast gəlinən bezoar – həzm olunmamış qida qalıqlarından ibarət böyük kütlə aşkarlanıb. Pasiyent qarın ağrısı, ürəkbulanma və qusma şikayətləri ilə xəstəxanaya müraciət edib.

Endoskopik müayinə zamanı həkimlər mədədə seliklə örtülü yaşıl rəngli böyük kütlə müəyyən edib. Mütəxəssislər bunun səbəbinin GLP-1 preparatlarının mədənin boşalma sürətini həddindən artıq ləngitməsi nəticəsində yaranan qastroparez olduğunu bildirib.

Müalicə zamanı preparat dayandırılıb və qadına dietik kola verilib. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qazlı içkinin turşuluğu və karbon qazı bəzi bezoarların parçalanmasına kömək edir. Bununla belə, həkimlər vurğulayır ki, bu üsul yalnız tibbi nəzarət altında tətbiq edilməli və ev şəraitində özbaşına istifadə olunmamalıdır.

ABŞ-ın Şimal-Qərb Universitetinin alimləri demensiya və digər neyrokoqnitiv pozuntuları olan şəxslər üçün xüsusi “Musiqi Muzeyi” proqramı hazırlayıb. “Frontiers in Neurology” jurnalında dərc olunacaq araşdırmaya görə, canlı konsertlər və musiqi haqqında maarifləndirici təqdimatlardan ibarət proqram iştirakçıların əhval-ruhiyyəsini yaxşılaşdırıb, sosial əlaqələrini gücləndirib və zehni fəaliyyətini stimullaşdırıb.
Proqram çərçivəsində iştirakçılar caz, bossa nova, barokko və digər janrlarda musiqilər dinləyib, əsərlərin tarixi və mədəni konteksti ilə tanış olub. Tədbirlərdən sonra təşkil olunan görüşlər isə insanların bir-biri ilə ünsiyyət qurmasına şərait yaradıb. Tədqiqat iştirakçıları proqramın onlara rahatlıq, sevinc və birlik hissi bəxş etdiyini bildirib.
Mütəxəssislər qeyd edir ki, musiqi demensiya xəstələrində yaddaşın aktiv qalmasına, emosiyaların tənzimlənməsinə və tənhalıq hissinin azalmasına kömək edir.

Yeni araşdırmaya görə, filtrlənmiş qəhvə içmək orqanizmi qocalmağa qoymur.
“npj Science of Food” jurnalında dərc olunan tədqiqatda Böyük Britaniyanın 49 mindən çox sakininin sağlamlıq məlumatları araşdırılıb. Nəticələr göstərib ki, müntəzəm olaraq filtrlənmiş qəhvə içən insanlarda bioloji qocalmanı göstərən göstəricilər daha yaxşı olub.
Həll olunan (instant) qəhvə içənlərdə isə bu göstəricilərin əksinə olduğu müşahidə edilib və onların orqanizmində qocalma əlamətlərinin daha tez ortaya çıxdığı müəyyən edilib. Alimlər hesab edir ki, filtrlənmiş qəhvənin tərkibindəki bəzi faydalı maddələr hüceyrələrin qorunmasına kömək edir.
Bununla belə, tədqiqat müəllifləri vurğulayır ki, bu nəticələr filtrlənmiş qəhvənin qocalmanı birbaşa ləngitdiyini sübut etmir. Dəqiq nəticəyə gəlmək üçün gələcəkdə daha geniş və uzunmüddətli araşdırmaların aparılmasına ehtiyac var.

YENİ ARAŞDIRMANIN NƏTİCƏLƏRİ CAVABLAYIR

“Journal of Internal Medicine” jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, günəş şüalarından tamamilə qaçan qadınların ölüm riski siqaret çəkən qadınlarla müqayisə edilə biləcək səviyyədə olub. Tədqiqat çərçivəsində 29 mindən çox İsveç qadını 20 il ərzində izlənilib. Nəticələr göstərib ki, günəşdən yayınan qadınların ömür uzunluğu günəşə müntəzəm çıxanlarla müqayisədə 0,6–2,1 il daha qısa olub.
Alimlər bildirib ki, günəş işığı orqanizmdə eyni vaxtda D vitamini, serotonin və azot oksidinin sintezini stimullaşdırır. Azot oksidi qan damarlarını genişləndirərək təzyiqin azalmasına kömək edir. Digər tədqiqatlar isə aşağı D vitamini səviyyəsinin depressiya riskini artırdığını göstərir.
Mütəxəssislər xüsusilə günəş doğduqdan sonrakı ilk saatlarda qısa müddətli günəşlənmənin daha təhlükəsiz olduğunu vurğulayıb. Qış aylarında isə D vitamini ilə zəngin qidaların qəbul edilməsi tövsiyə olunur.

Şəkidən müraciət edən pasiyent SAF Hospitalda uğurla əməliyyat olunub.
Bir çox hallarda ağciyərin ağır zədələnməsi və ya şiş xəstəlikləri zamanı xəstənin həyatını xilas etmək üçün ağciyərin bir hissəsinin və ya tamamilə bir tərəfinin çıxarılması zəruri olur. Belə əməliyyatlardan sonra düzgün müalicə və reabilitasiya ilə pasiyentin normal həyatını davam etdirməsi mümkündür.
Şəkidən şəfa ümidi ilə SAF Hospitala müraciət edən pasiyent tibb üzrə fəlsəfə doktoru, torakal cərrah Cəmil Ələkbərov tərəfindən müayinə olunaraq əməliyyata qəbul edilib.
Peşəkar tibbi komandanın iştirakı ilə icra olunan mürəkkəb cərrahi əməliyyat uğurla başa çatıb. Əməliyyat nəticəsində pasiyentin ağciyərinin bir tərəfi çıxarılsa da, onun sağlamlıq vəziyyəti stabilləşib və hazırda özünü yaxşı hiss edir.
Həkimlərin nəzarəti altında müalicəsini uğurla başa vuran pasiyent qənaətbəxş vəziyyətdə evə buraxılıb.
SAF Hospitalda torakal cərrahiyyə sahəsində mürəkkəb ağciyər və döş qəfəsi əməliyyatları müasir tibbi standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir.

BİR AĞCİYƏRLƏ YAŞAYAN ADAM - VİDEONU BURADAN İZLƏ 

   
SAF Hospital - Sağlamlığınız məqsədimizdir!
Ünvan: Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Y.V. Çəmənzəminli küç. 18
Telefon: 055 520 03 03

ABŞ-ın tanınmış texnologiya sahibkarı və biohaker Bryan Johnson uzun illərdir qocalmanı ləngitmək və ömrünü uzatmaq üçün milyonlarla dollar xərcləyir. O, gündəlik yüzlərlə analiz verir, xüsusi pəhriz saxlayır və bir müddət hətta gəncləşmək məqsədilə oğlu Talmage Johnsonun qan plazmasını qəbul etməsi ilə dünya mediasının gündəminə çevrilmişdi.
Lakin bütün bu səylərə baxmayaraq, Johnson bildirib ki, ona sağalmaz Autoimmun Qastrit (Autoimmune Gastritis – AIG) diaqnozu qoyulub. Bu xəstəlik zamanı immun sistemi səhvən mədənin sağlam hüceyrələrinə hücum edir və zamanla mədə selikli qişasının zədələnməsinə səbəb olur.
Bryan Johnsonun sözlərinə görə, xəstəlik illərlə heç bir əlamət vermədən inkişaf edib. Onda dəmir çatışmazlığı, yorğunluq və müxtəlif vitamin çatışmazlıqları müşahidə olunsa da, səbəb yalnız endoskopiya və biopsiyadan sonra müəyyən edilib.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, autoimmun qastritin tam müalicəsi yoxdur.

Qısamüddətli tənbəllik və ya bir neçə günlük istirahət sağlamlıq üçün düşündüyümüzdən daha faydalıdır. Bu barədə tibb elmləri namizədi, Perm Politexnik Universitetinin baş elmi işçisi Valeri Litvinov məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, tənbəlliyin iki növü var: biri həddindən artıq yorğunluq, xəstəlik və enerji çatışmazlığından yaranır, digəri isə beynin çətin və tez nəticə verməyən işlərdən yayınmaq istəyindən qaynaqlanır. Mütəxəssis bildirib ki, qısa istirahət dövründə beyin toksinlərdən daha effektiv təmizlənir, sinir liflərinin qoruyucu qişası – mielin bərpa olunur, immun sisteminin fəaliyyəti güclənir.
Eyni zamanda stress hormonu olan kortizolun səviyyəsi azalır, həzm sistemi daha yaxşı işləyir və qida maddələrinin həzmi yaxşılaşır. Alimin fikrincə, düzgün planlaşdırılmış tənbəllik motivasiyanı artırır və orqanizmi vaxtından əvvəl qocalmadan qorumağa kömək edir.

Almaniyada alimlər iflic nəticəsində əl hərəkətlərini itirmiş insanların gündəlik həyatını asanlaşdıracaq innovativ dəri əlcək hazırlayıb.
Yumşaq hava kameraları ilə təchiz olunan əlcək 13 müstəqil boru vasitəsilə işləyir. Hava verildikdə barmaqları ehtiyatla hərəkət etdirir və biləyi fırladır. Qurğu ön qol əzələlərinin zəif bioelektrik siqnallarını xüsusi sensorlarla oxuyur, süni intellekt alqoritmləri isə istifadəçinin etmək istədiyi hərəkəti 97 faiz dəqiqliklə proqnozlaşdırır. Əlavə hərəkət sensorları əşyaların əldən düşməsinin qarşısını alır.
Texnologiya amiotrofik lateral sklerozdan (ALS) əziyyət çəkən pasiyent üzərində sınaqdan keçirilib. Dörd il ərzində əllərini idarə edə bilməyən xəstə cəmi 5 dəqiqəlik məşqdən sonra ilk dəfə müstəqil şəkildə çəngəli götürə bilib.
Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu əlcək iflic və sinir zədələnməsi olan insanların reabilitasiyasında mühüm rol oynayır.

Qeysəriyyə əməliyyatı keçirmiş qadınların sonrakı hamiləliklərində normal doğuş etməsi bir çox hallarda mümkündür.

Bu barədə SÜNİ MAYALANMA ÜZRƏ MÜTƏXƏSSİS, CƏRRAH-MAMA-GİNEKOLOQ UZM. DR. ÜLVİYYƏ MEHDİXANLI danışıb.
Mütəxəssis qeyd edib ki, düzgün qiymətləndirmə və həkim nəzarəti ilə bir çox qadın qeysəriyyədən sonra uğurla normal doğuş edə bilir.

Həkimin fikirlərini bu video keçiddən izləyə bilərsiniz:

Uzm. Dr. Ülviyyə Mehdixanlı

Cənubi Afrikadan olan həkim potensial təcavüzkarları çəkindirmək məqsədilə "dişli" qadın prezervativi hazırlayıb. Bu "tələ"yə düşən cinayətkar ağrılardan yalnız həkim müdaxiləsi ilə xilas ola bilər.

Cənubi Afrikalı həkim Sonnet Ehlers təxminən 40 il ərzində zorakılardan qoruyan xüsusi prezervativ hazırlamaq ideyası üzərində çalışıb. O, 20 yaşında tibb sahəsində araşdırma apararkən təcavüz qurbanı olmuş bir qadınla qarşılaşıb. Həkimin sözlərinə görə, qadın "nəfəs alan meyitə" bənzəyirdi. Bu barədə Daily Mail məlumat yayıb.

CNN-ə müsahibəsində Ehlers həmin qadınla söhbətini xatırlayaraq deyib: "Kaş ki, orada dişlərim olaydı."? deyə təcavüz edilən qadın nalə çəkib.

Həkim bildirib ki, məhz bu sözlər ona ilham verib:

"Mən ona söz verdim ki, bir gün onun kimi insanlara kömək edəcək nəsə hazırlayacağam."

Həkimin hazırladığı Rape-Axe adlı qurğu qadın prezervatividir. Onun daxili hissəsində dişə bənzər xüsusi qarmaqlar yerləşdirilib. Cinsi zorakılıq zamanı bu qarmaqlar kişinin cinsiyyət üzvünə keçirilərək onu sıx şəkildə tutur.

Həkimin sözlərinə görə, qurğu taxıldıqdan sonra kişi güclü ağrı hiss edir, normal hərəkət etməkdə və sidiyə çıxmaqda çətinlik yaşayır. Qurğunu özü çıxarmağa cəhd etdikdə isə qarmaqlar daha da sıxılır. Bununla belə, qurğu dərini cırmır və bədən mayeləri ilə təmas riski yaratmır.

ABŞ-ın Klivlend Klinikasının audioloqu Valeri Pavloviç Raff və Mayo Klinikasının audioloqu Ceymi Boql bildirirlər ki, eşitmə itkisi təkcə yüksək səsli konsertlərdən deyil, gündəlik vərdişlərdən də yarana bilər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, daxili qulaqdakı səs reseptorları zədələndikdə onlar bərpa olunmur və eşitmə itkisi geri dönməz olur.
Araşdırmada vurğulanır ki, uzun müddət yüksək səslə qulaqcıqdan istifadə etmək, səs-küylü alətlərlə işləmək, magistral yolda avtomobili açıq pəncərə ilə idarə etmək belə eşitməyə zərər verə bilər. Mütəxəssislər səs-küylü mühitdə keyfiyyətli qulaq tıxaclarından istifadə etməyi, qulaqcığın səsini təhlükəsiz səviyyədə saxlamağı və qulaqlarda küy, zəng səsi və ya eşitmədə zəifləmə hiss edilərsə vaxt itirmədən audioloqa müraciət etməyi tövsiyə edirlər.

Yatmazdan əvvəl cəmi 10 dəqiqə ərzində üzə kosmetik vasitələrlə yüngül masaj etmək həm yuxu keyfiyyətini artıra, həm də narahatlıq hissini azalda bilər. Bu nəticə **Scientific Reports** jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada əldə edilib. 

Tədqiqat Fransanın **Chanel Parfums Beauté** şirkəti və elmi-tədqiqat müəssisələrinin əməkdaşlığı ilə aparılıb. Araşdırmaya 25-45 yaş arasında, yuxu problemlərindən əziyyət çəkən sağlam qadınlar cəlb olunub. İştirakçılar əvvəlcə bir həftə müşahidə edilib, daha sonra isə 4 həftə ərzində hər axşam yatmazdan əvvəl təxminən 10 dəqiqə davam edən dəriyə qulluq və özünə üz masajı ritualını yerinə yetiriblər. Masaj zamanı vanil və yüngül çiçək notları olan bədən kremi və üz serumu istifadə olunub. 

Nəticələr göstərib ki, bu ritualı tətbiq edən qadınlar daha tez yuxuya getdiklərini, yuxularının keyfiyyətinin yüksəldiyini, özlərini gün ərzində daha enerjili hiss etdiklərini və narahatlıq səviyyəsinin azaldığını bildiriblər. Bundan əlavə, onların psixi sağlamlıq və həyat enerjisini qiymətləndirən göstəricilərdə də müsbət dəyişikliklər qeydə alınıb. Ağıllı üzük vasitəsilə toplanan məlumatlar isə istirahət günlərində ümumi və dərin yuxu müddətinin artdığını göstərib.

Alimlər qeyd edirlər ki, bu nəticələr ümidverici olsa da, müsbət təsirin məhz masajdan, kosmetik vasitələrin tərkibindən, yoxsa hər ikisinin birlikdə təsirindən qaynaqlandığını dəqiqləşdirmək üçün daha genişmiqyaslı və randomizə olunmuş tədqiqatlara ehtiyac var.

Mənbə: News-Medical.net

Yeni sorğu göstərib ki, bəzi insanlar işdə əlavə vaxt keçirmələrinin əsas səbəbi iş yükü deyil, sadəcə bir müddət tək qalmaq və sakitlik tapmaq istəyidir. Respondentlərin 12%-i etiraf edib ki, bəzən evə tələsmir, şəxsi məkan əldə etmək və gündəlik qayğılardan uzaqlaşmaq üçün iş yerində qalmağa üstünlük verir.

Psixoloqlar bildirirlər ki, müasir həyatın yüksək tempi, ailə məsuliyyətləri və davamlı stress insanlarda qısa müddət tək qalmaq ehtiyacını artırır. Mütəxəssislərin fikrincə, belə fasilələr emosional gərginliyi azaltmağa, düşüncələri toparlamağa, psixoloji tarazlığı bərpa etməyə və zehni yorğunluğu aradan qaldırmağa kömək edə bilər. Buna görə də bəzən işdən sonra bir qədər ofisdə qalmaq hər zaman problem əlaməti hesab edilmir.

Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, əgər insan davamlı olaraq evə qayıtmaq istəmir, ailəsi ilə vaxt keçirməkdən yayınır və bunu vərdiş halına çevirirsə, bu, ailədaxili münasibətlərdə gərginliyin, emosional tükənmişliyin, depressiyanın və ya digər psixoloji problemlərin göstəricisi ola bilər. Belə hallarda problemin əsl səbəbini müəyyənləşdirmək və ehtiyac yaranarsa psixoloqdan dəstək almaq tövsiyə olunur.

ALİMLƏRDƏN YENİ ARAŞDIRMA
BAĞLANTINI ORTAYA QOYDU
Yeni araşdırma göstərib ki, əzələ sağlamlığında olan problemlər 2-ci tip diabetin yaranma riskində mühüm rol oynayır. ABŞ-ın Pennington Biotibbi Tədqiqat Mərkəzinin (Pennington Biomedical Research Center) alimləri müəyyən ediblər ki, əzələ kütləsi və əzələlərin funksiyası zəiflədikcə orqanizmin insulinə həssaslığı azalır, bu isə qanda şəkərin yüksəlməsi və diabet riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, yalnız bədən çəkisi deyil, əzələlərin vəziyyəti də metabolik sağlamlığın əsas göstəricilərindən biridir.
Mütəxəssislərin fikrincə, sağlam əzələlər qanda qlükozanın daha səmərəli istifadə olunmasına kömək edir və diabetdən qoruyucu təsir göstərir. Əzələ sağlamlığını qorumaq üçün müntəzəm güc məşqləri etmək, kifayət qədər zülal qəbul etmək, aktiv həyat tərzi sürmək və uzun müddət hərəkətsiz qalmamaq tövsiyə olunur.

Yay mövsümündə bazarlarda qarpız və yemiş bolluğu müşahidə olunur. Lakin mütəxəssislər bu məhsulların seçimində və istehlakında tələsməməyi tövsiyə edirlər. Daxili xəstəliklər uzmanı, terapevt Uzm. Dr. Əfsanə Bayramova bildirib ki, qarpız və yemişi onların təbii yetişmə dövründə istehlak etmək daha məqsədəuyğundur.

Həkimin sözlərinə görə, meyvə alarkən qabığında çat, əzik və ya çürük izlərinin olmamasına diqqət yetirilməlidir. Açıq havada kəsilmiş şəkildə satılan qarpız və yemişlər isə gigiyenik baxımdan risk daşıdığından onların alınması məsləhət görülmür.

Mütəxəssis qeyd edib ki, istifadə etməzdən əvvəl meyvələr axar su altında yaxşı yuyulmalı, doğrandıqdan sonra isə uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılmamalıdır. Bu qaydalara əməl etmək qida mənşəli infeksiyaların qarşısının alınmasına kömək edir.

Uzm. Dr. Əfsanə Bayramova vurğulayıb ki, mövsümündə yetişən qarpız və yemiş həm daha təhlükəsiz, həm də qida dəyəri baxımından daha faydalıdır. Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi də yay mövsümündə bu məhsulların seçilməsi, yuyulması və saxlanılması zamanı gigiyena qaydalarına ciddi riayət olunmasını tövsiyə edir.

VİDEO - İZLƏ