Keçibuynuzu bəhməzi təkcə xalq təbabətində deyil, elmi araşdırmalarda da diqqət çəkən təbii qida məhsullarındandır. Tərkibində minerallar, polifenollar və digər bioloji aktiv birləşmələr var. Son illərdə aparılan tədqiqatlar onun antioksidant xüsusiyyətlərini, qan şəkərinə və xolesterinə mümkün təsirlərini də araşdırıb.
Saglamolun.az xəbər verir ki, keçibuynuzu (Ceratonia siliqua) meyvəsindən hazırlanan bəhməzin qida tərkibi istehsal üsulundan və xammalın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir.
Elmi araşdırmalara əsasən, keçibuynuzu bəhməzində əsasən aşağıdakı maddələrə rast gəlinir:
Kalium – ürəyin və əzələlərin normal fəaliyyəti, maye-elektrolit balansı üçün vacibdir.
Kalsium – sümüklərin və dişlərin sağlamlığında iştirak edir.
Maqnezium – sinir sistemi və əzələ funksiyaları üçün əhəmiyyətlidir.
Fosfor – sümük toxumasının və enerji mübadiləsinin vacib komponentidir.
Dəmir – hemoqlobinin yaranmasında iştirak edir.
Polifenollar – antioksidant xüsusiyyətlərə malik bitki birləşmələridir.
D-pinitol – keçibuynuzu məhsullarında rast gəlinən və insulin həssaslığı ilə əlaqəsi araşdırılan bioaktiv maddədir.
2022-ci ildə "Nutritional and Functional Potential of Carob Syrup Versus Date and Maple Syrups" adlı elmi araşdırmada müxtəlif keçibuynuzu şərbətlərinin mineral tərkibi müqayisə edilib. Nəticələrdə xüsusilə kalium, maqnezium və fosforun diqqətəlayiq miqdarda olduğu göstərilib.
Elmi tədqiqatlar hansı faydaları təsdiqləyir?
1. Xolesterinə mümkün təsiri
2025-ci il oktyabrın 28-də "Foods" jurnalında dərc olunan randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatda keçibuynuzu şərbətinin metabolik təsirləri araşdırılıb. Tədqiqatın bir hissəsində 20 nəfərin qanda şəkər reaksiyası, digər hissəsində isə 72 nəfərin altı həftə ərzində lipid göstəriciləri və bədən ölçüləri qiymətləndirilib.
Nəticələrdə keçibuynuzu şərbəti qəbul edən iştirakçılarda ümumi xolesterinin orta hesabla 14,68 mq/dl azalması və bel çevrəsində kiçilmə müşahidə edilib. Şərbətin yeməkdən sonra qan şəkərinə reaksiyanı qlükoza ilə müqayisədə 16 faiz azaltdığı da bildirilib.
Tədqiqatçılar bu nəticələrdə D-pinitol və polifenolların rolunu ehtimal edirlər. Bununla belə, iştirakçı sayının azlığı və tədqiqatın qısa müddəti səbəbindən nəticələr hələ ilkin hesab olunur.
2. Antioksidant xüsusiyyətləri
2025-ci ildə "Journal of Food Science" jurnalında dərc edilmiş başqa bir araşdırmada Türkiyə bazarından alınan 10 müxtəlif keçibuynuzu bəhməzi nümunəsi tədqiq edilib.
Laboratoriya analizləri bəhməzdə qall turşusu kimi fenol birləşmələrinin olduğunu və nümunələrin antioksidant aktivliyə malik olduğunu göstərib. Lakin bu xüsusiyyətlərin insan orqanizmində xəstəliklərin qarşısını aldığı və ya müalicə etdiyi hələ klinik olaraq sübut edilməyib.
3. Boğaz və tənəffüs yollarına təsiri
Keçibuynuzu bəhməzi xalq arasında öskürək və boğaz ağrısı zamanı geniş istifadə olunur. Lakin 2025-ci ildə aparılmış laboratoriya tədqiqatında onun badamcıq iltihabına səbəb olan mikroorqanizmlərə qarşı gözlənilən səviyyədə təsirli olmadığı müəyyən edilib. Bu səbəbdən bəhməzin angina və digər infeksiyaların müalicəsində effektivliyi təsdiqlənməyib.
Nəyə diqqət etmək lazımdır?
Keçibuynuzu bəhməzinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri mineral və bitki mənşəli bioaktiv maddələr ehtiva etməsidir. Ancaq onun şəkər miqdarı da kifayət qədər yüksəkdir.
2007-ci ildə aparılmış kimyəvi tərkib araşdırmasında keçibuynuzu şərbətinin ümumi şəkər miqdarı 63,88 faiz göstərilib. Buna görə də diabeti olanlar və qan şəkərinə nəzarət edənlər bu məhsulu ehtiyatla qəbul etməlidirlər.
Bəhməzin dəmir tərkibi də qanazlığını müalicə etmək üçün kifayət hesab edilə bilməz. Eyni zamanda onun arıqlatması, yuxunu yaxşılaşdırması, depressiyanı aradan qaldırması və miqreni müalicə etməsi barədə etibarlı klinik sübut yoxdur.
Nəticə: Keçibuynuzu bəhməzi faydalı mineral və antioksidant birləşmələr ehtiva edən qida məhsuludur. Xüsusilə xolesterin və qlükoza mübadiləsinə mümkün təsirləri elmi araşdırmalar üçün maraqlı istiqamətdir. Lakin onu dərman və ya universal müalicə vasitəsi kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Günel İbadova
Saglamolun.az
Elmi mənbələr: "Foods", "Journal of Food Science", "Journal of Food Composition and Analysis"
Saglamolun.Az



















