MÜTƏXƏSSİSLƏR AÇIQLAYIR

Qaçmaq üçün ən uyğun vaxtın hansı olduğu ilə bağlı müzakirələr davam edir. Mütəxəssislər bildirib ki, fiziki aktivlik günün istənilən saatında faydalıdır, lakin səhər və axşam məşqləri arasında müəyyən fərqlər mövcuddur.
Həkimlərin sözlərinə görə, səhər qaçmaq daha faydalıdır. Bu zaman maddələr mübadiləsi aktivləşir, orqanizm gün ərzində daha çox kalori yandırmağa başlayır və enerji səviyyəsi yüksəlir. Bundan əlavə, səhər məşqləri ürək-damar sistemini gücləndirir, stressi azaldır, beyin fəaliyyətini artırır və yuxu rejiminin normallaşmasına kömək edir.
Bununla yanaşı, axşam qaçmaq da effektiv sayılır. Gün ərzində isinmiş əzələlər sayəsində məşqlər daha rahat icra olunur. Lakin mütəxəssislər yüksək intensivlikli məşqləri axşam gec saatlara saxlamamağı tövsiyə edib. Yatmazdan ən azı 2–3 saat əvvəl daha yüngül fiziki aktivlik seçmək məsləhətdir.
Həkimlər vurğulayıb ki, əsas məsələ vaxtdan çox, müntəzəmlikdir. Orqanizmə uyğun rejim seçmək və sağlamlıq vəziyyətini nəzərə almaq ən doğru yanaşma hesab olunur.

TİBB TARİXİNDƏ İLK DƏFƏ 

Depressiya müalicəsində yeni texnologiya alternativ yaradılır. “NeuroKaire” startapı innovativ qan testi hazırlayıb.
Yeni “BrightKaire” testi adi analiz kimi aparılır, lakin fərqi ondadır ki, götürülən qan nümunəsindən laboratoriyada pasiyentə məxsus neyron hüceyrələri yaradılır. Daha sonra bu hüceyrələrin müxtəlif antidepressantlara qarşı reaksiyası yoxlanılır. Əldə olunan məlumatlar süni intellekt vasitəsilə analiz edilir və həkimlərə pasiyent üçün daha uyğun dərman seçimləri təqdim olunur.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu üsul sayəsində xəstələrin aylarla, hətta illərlə davam edən uğursuz dərman dəyişikliklərindən qaçmaq mümkündür. Hazırda depressiya müalicəsində dərmanların təsirini əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq çətin olduğundan, pasiyentlər effektiv nəticəni gec əldə edir.

“ƏN YAXŞI POSTER ÇIXIŞI” NOMİNASİYASINDA

Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Onkoloqlarının II Konqresində Azərbaycan Tibb Universitetinin Onkologiya kafedrasının nümayəndə heyəti müvəfəqiyyətlə iştirak edib.
Tədbir çərçivəsində kafedranın dosenti Tamara Quliyeva, dosent Samirə Səfərova və baş laborant Sürəyya İmanova maraqlı məruzələr ilə çıxış ediblər. 700-ə yaxın iştirakçının qatıldığı konqresdə dosent S.Səfərova “Ən yaxşı poster çıxışı” nominasiyasında I yerə layiq görülüb.

S.Səfərova həmçinin Özbəkistanın Səhiyyə naziri Asılbek Xudayarov tərəfindən diplom və xüsusi mükafatla təltif olunub.

Dosent Samirə Səfərova STV-yə konqress haqqında təəssuratları haqqında danışarkən bildirib ki,
Türk Dövlətləri Onkoloqlarının II Beynəlxalq Konqresi (8–11 aprel, Səmərqənd) çərçivəsində elmi proqramda iştirak etmək onun üçün böyük peşəkar əhəmiyyət kəsb edib.
“Konqres zamanı təqdim etdiyim məruzə, moderator qismində apardığım elmi sessiyalar və tədqiqat işimin I yer mükafatına layiq görülməsi Onkologiya elminin aktual istiqamətləri üzrə aparılan işlərin beynəlxalq səviyyədə qiymətləndirilməsi baxımından xüsusi önəm daşıyır. Bu mükafatı Özbəkistan Respublikası Səhiyyə Naziri cənab Asilbek Anvarovich Xudayarov dan almaq isə xüsusi ilə qürurvericidir”, deyə həkm bildirib. .
Bu nəailiyyəti qürurla təmsil etdiyim Azərbaycan Tibb Universiteti Onkologiya kafedrası və Klinikasının multidissiplinar yanaşma, klinik təcrübə ilə elmi tədqiqatların inteqrasiyası və həmkarlarla səmərəli əməkdaşlığın nəticəsi kimi dəyərləndirirəm. Klinika rəhbərliyinə başda Akademik Əhliman Əmiraslanov, Tamara Quliyeva olmaqla bu şəraiti yaradan hər kəsə dərin minnətdarlığımı bildirirəm! – deyə, dosent Samirə Səfərova fikrini tamamlayıb.

MARAQLI FAKT

Yuxu zamanı bir çox insan fərqinə varmadan ayaqlarını yorğanın altından çıxarır. Mütəxəssislər bildirib ki, bu davranış təsadüfi deyil və orqanizmin təbii mexanizmi ilə bağlıdır.
Həkimlərin sözlərinə görə, ayaqlar bədənin temperaturunun tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Yuxuya getməzdən əvvəl insanın bədən temperaturu təbii olaraq 1–2 dərəcə azalır. Bu proses baş vermədikdə isə yuxuya getmək çətinləşir və yuxusuzluq yaranır.
Mütəxəssislər izah edib ki, ayaqaltında yerləşən xüsusi damarlar istiliyin ötürülməsini sürətləndirir. Ayaqlar yorğanın altından çıxarıldıqda qan səthə yaxınlaşır və daha tez soyuyur. Bu da ümumi bədən temperaturunun aşağı düşməsinə və daha rahat yuxuya getməyə kömək edir.
Eyni zamanda qeyd olunub ki, həddindən artıq isti yorğan istifadə etmək orqanizmin soyuma prosesini pozur. Bu səbəbdən, ayaqları yorğanın altından çıxarmaq vərdişi sadəcə rahatlıq deyil, həm də sağlam və keyfiyyətli yuxu üçün orqanizmin təbii reaksiyasıdır.

MİLYONLARLA MİKROPLASTİK HİSSƏCİK NƏFƏSİMİZDƏ

Ev şəraitində hava düşündüyümüzdən daha çirkli ola bilər. BBC-nin araşdırmasına görə, insanlar hər il yüz minlərlə, hətta milyonlarla mikroskopik plastik hissəcikləri nəfəs yolu ilə qəbul edir. Bu hissəciklərin əsas mənbəyi isə sintetik geyimlər, yumşaq mebel, xalçalar və məişət tekstilləridir.
Mütəxəssislər bildirir ki, paltarın yuyulması, qurudulması və hətta geyinilməsi zamanı havaya görünməz liflər yayılır. Bu liflər ev tozunda toplanır və hərəkət zamanı yenidən havaya qalxaraq tənəffüs yollarına daxil olur. Araşdırmalar göstərir ki, qapalı məkanlarda mikoplastik konsentrasiyası açıq havadan bir neçə dəfə yüksəkdir.
Alimlər hesab edir ki, mikoplastik orqanizmə yalnız qida və su ilə deyil, əsasən nəfəsalma yolu ilə daxil olur. Xırda hissəciklər ağciyərlərə çataraq iltihab, tənəffüs problemləri və digər sağlamlıq riskləri yarada bilər.
Riskləri azaltmaq üçün mütəxəssislər təbii materiallardan istifadəni artırmağı, evi mütəmadi havalandırmağı, HEPA filtrli tozsoranlardan istifadəni və nəm təmizlik aparmağı tövsiyə edir. Bununla belə, problemin tam həlli üçün qlobal plastik istehsalının azaldılması vacib hesab olunur.

Mənbə: BBC Future

GÖRMƏYİ TAM BƏRPA EDİLİB

99 yaşlı pasiyentin hər iki gözündə katarakta əməliyyatı icra olunub. SAF Hospitalın cərrah-oftalmoloqu DR. Leyda Kazımova əməliyyatın təfərrüatları barədə STV-yə danışıb.
Həkim bildirib ki, yanaşı xəstəliklərin də olmağına baxmayaraq əməliyyat uğurlu keçib. 

 V İ  D E O

Hazırda 1928-ci təvəllüdlü Cərbrayılov Əsədağa Əsəd oğlunun görmə qabiliyyəti bərpa edilib və əməliyyatdan sonra səhhəti qənaətbəxşdir.
Xatırladaq ki, qocalıq kataraktası – göz büllurunun yaşla əlaqədar tədricən bulanıqlaşması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.

Əsasən 50 yaşdan sonra meydana çıxır və səbəbi büllur zülallarının strukturunun dəyişməsi, oksidləşmə proseslərinin artması və maddələr mübadiləsinin zəifləməsidir. Nəticədə görmə bulanıqlaşır, rənglərin seçilməsi çətinləşir, işığa qarşı həssaslıq artır və gecə görməsi zəifləyir. İlkin mərhələdə eynək kömək etsə də, proses irəlilədikcə effektiv olmur.

Bu halda ən təsirli müalicə üsulu cərrahi əməliyyatdır.

Əməliyyat zamanı bulanıqlaşmış büllur çıxarılır və yerinə süni göz daxili linza yerləşdirilir, beləliklə görmə bərpa olunur.

SÜMÜK ƏRİMƏYİNDƏN GÖRMƏ POZUNTUSUNADƏK RİSKLƏR AÇIQLANIB

Kosmik uçuşların intensivləşməsi insan orqanizminə təsirlərlə bağlı yeni suallar doğurur. NASA bildirir ki, II Artemida kosmik gəmisinin missiyası zamanı ekipaj Ayın arxa tərəfinədək 406 min kilometrdən çox məsafə qət edib və bu, insanın kosmosda ən uzaq səfərlərindən biri sayılır.
Mütəxəssislərə görə, cazibə qüvvəsinin olmaması sümük sıxlığını ayda 1–1,5 faiz azaldır, ürək-damar sistemində dəyişikliklər yaradır. Uzunmüddətli uçuşlar qan laxtalanması, aritmiya və aşağı təzyiq riskini artırır. Eyni zamanda, bədəndə maye paylanmasının dəyişməsi görmə pozuntularına səbəb ola bilər.
Kosmosda gün-gecə ritmi də fərqlidir. International Space Station heyəti gündə 16 dəfə günəşin doğub-batmasını müşahidə edir ki, bu da yuxu rejimini pozur. Təcrid mühiti və stress isə psixoloji gərginlik yaradır.
Mənbə: Euronews

TİBBDƏ YENİ MƏRHƏLƏ

Çində elmi fantastikanı reallığa çevirən mühüm tibbi yenilik baş verib. "Neuracle Medical Technology" şirkəti tərəfindən hazırlanmış invaziv beyin–kompüter interfeysi (BCI) rəsmi şəkildə təsdiqlənərək kommersiya və tibbi istifadəyə icazə alıb. Bu qərar ölkənin müvafiq tənzimləyici qurumu tərəfindən verilib və texnologiyanın geniş tətbiqinə yol açıb.
Yeni implant əsasən onurğa beyni zədəsi nəticəsində hərəkət qabiliyyətini itirmiş pasiyentlər üçün nəzərdə tutulub. Beyinə yerləşdirilən elektrodlar sinir siqnallarını birbaşa rəqəmsal əmrlərə çevirir. Bunun sayəsində istifadəçilər yalnız düşüncə gücü ilə kompüterləri, protezləri və digər cihazları idarə edir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu texnologiya yüksək siqnal dəqiqliyi və uzunmüddətli biouyğunluğu ilə seçilir. İnvaziv üsul sayəsində məlumat ötürülməsi daha sürətli və dəqiq həyata keçirilir. Bu da xəstələrin gündəlik həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.

DÜNYADA İLK DƏFƏ 

Cənubi Afrikada tibb tarixində ilk dəfə orta qulaq sümüklərinin tam bərpası 3D çap texnologiyası vasitəsilə həyata keçirilib. Əməliyyat Pretoriyada yerləşən Hospital-da icra olunub və anadangəlmə orta qulaq inkişaf etməməsi olan pasiyentdə tətbiq edilib.
Cərrahlar orta qulağın 3 əsas sümüyü — çəkic, zindan və üzəngi sümüklərini tam şəkildə yenidən quraraq transplantasiya edib. Bu, eşitmə sisteminin ən incə və mürəkkəb strukturlarından biri hesab olunur. Prosedur Maşudu Tşifularo tərəfindən həyata keçirilib. Həkimin sözlərinə görə, əməliyyat zamanı biouyğun titan istifadə olunub və bu material orqanizm tərəfindən yaxşı qəbul edilir.
Əməliyyatın əsas üstünlüklərindən biri minimal invaziv yanaşmadır. Endoskopik üsul sayəsində daha az kəsik aparılır, sağalma müddəti qısalır və çapıq riski minimuma enir. Həkimlər bildirib ki, texnologiya həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə tətbiq olunur.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu yanaşma anadangəlmə qüsurlar, travmalar və infeksiyalar nəticəsində yaranan eşitmə problemlərinin müalicəsində inqilabi addımdır və gələcəkdə daha geniş istifadə oluna bilər.

23 ÖLKƏDƏ QEYDƏ ALINIB

COVID-19 virusunun yeni “Cicada” variantı yenidən yayılmağa başlayıb. Bu variant ilk dəfə 2024-cü ilin sonunda Afrikada aşkarlanıb və 2025-ci il ərzində bir çox ölkəyə yayılaraq 2026-cı ilin fevralına qədər ən azı 23 ölkədə qeydə alınıb. ABŞ-da da yayılma halları təsdiqlənib.
Mütəxəssislərə görə, “Cicada” variantı daha yoluxucu ola bilər, amma xəstəliyin daha ağır keçdiyinə dair sübut yoxdur və ölüm riskini artırdığı təsdiqlənməyib. Simptomlar əvvəlki variantlara bənzəyir: boğaz ağrısı, qızdırma, öskürək, baş və əzələ ağrıları, burun axması müşahidə olunur.
Ekspertlər insanlara gigiyenaya diqqət etməyi, maska istifadə etməyi və xəstə olduqda evdə qalmağı tövsiyə edib.

YENİ ELMİ ARAŞDIRMA

Cənubi Koreyanın Songyunkvan Universitetinin alimləri kakao tozunun görmə qabiliyyətinin zəifləməsini ləngidə biləcəyini müəyyən edib. Tədqiqatın nəticələri “Nutrients” jurnalında dərc olunub. Araşdırmaya görə, kakao gözlərdə patoloji damar artımını və torlu qişanın zədələnməsi ilə bağlı prosesləri zəiflədir.
Alimlər əvvəlcə kakaonun təsirini insanın qan damar hüceyrələri üzərində, daha sonra isə siçanlarda 2 fərqli göz xəstəliyi modeli üzərində sınaqdan keçirib. Nəticələr göstərib ki, kakao oksigen çatışmazlığı zamanı aktivləşən və yeni damarların yaranmasını stimullaşdıran zülalının aktivliyini azaldıb. Eyni zamanda, iltihab və toxuma dəyişiklikləri ilə əlaqəli digər molekulların səviyyəsi də aşağı düşüb.
Təcrübələrdə, kakaonun damar patologiyalarının yayılmasını azaltdığı, iltihab və fibroz göstəricilərini zəiflətdiyi müşahidə olunub. Bundan əlavə, torlu qişanın hüceyrə qatının qorunmasına kömək etdiyi qeyd edilib. Lakin tədqiqat hələ heyvanlar üzərində aparıldığından, bu təsirin insanlarda da eyni olub-olmayacağı dəqiq deyil. Alimlər bunun təsdiqi üçün əlavə klinik araşdırmaların vacib olduğunu bildirib.

TİKİŞSİZ ƏMƏLİYYAT

ABŞ-da cərrahiyyə sahəsində mühüm yenilik qeydə alınıb.

Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) kəsilmiş sinirlərin bərpası üçün tikişsiz, işıqla aktivləşən polimer texnologiyasını təsdiqləyib.

MIT tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanıb “Tissium” şirkəti tərəfindən inkişaf etdirilən bu sistem mikrocərrahiyyədə yeni mərhələ sayılır.
Yeni üsulda cərrahlar sinir uclarına xüsusi maye polimer tətbiq edir. Daha sonra işıq vasitəsilə maddə sürətlə bərkiyərək siniri əhatə edən elastik qoruyucu qat yaradır.

Bu təbəqə sinir toxumasının təbii şəkildə bərpasına imkan verir və sızmanın qarşısını alır.
Texnologiyanın əsas üstünlüyü istifadə olunan materialın bioloji sorulmasıdır.

Sağalma tamamlandıqdan sonra polimer orqanizmdə iz qoymadan yox olur, bu da iltihab və ağırlaşma riskini azaldır.
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu yenilik gələcəkdə ürək-damar və digər cərrahi sahələrdə də tətbiq oluna bilər və regenerativ tibbdə böyük irəliləyişə səbəb olacaq.

ONKOLOJİ XƏSTƏLƏR ÜÇÜN VAKSİNLƏR PULSUZ OLACAQ
QƏRAR

Rusiyada onkoloji xəstəliklərin müalicəsində mühüm yenilik tətbiq olunub.

Hökumətin qərarına əsasən, fərdiləşdirilmiş onkovaksinlər icbari tibbi sığorta paketinə daxil edilib.

Bu barədə Baş nazir Mixail Mişustin bildirib. Onun sözlərinə görə, artıq xərçəng xəstələri yüksək texnologiyalı və fərdi yanaşmaya əsaslanan müalicə üsullarından pulsuz yararlana biləcək.
Yeni sistem çərçivəsində hər bir pasiyent üçün xüsusi hazırlanmış vaksinlər istifadə olunacaq.

Bu preparatlar şişin və orqanizmin genetik xüsusiyyətlərinə uyğun tərtib edilir və immun sistemi xərçəng hüceyrələrinə qarşı mübarizə üçün stimullaşdırır.
Ekspertlər qeyd edib ki, bu yanaşma ənənəvi müalicə üsullarından daha effektiv nəticələr verə bilər.

Eyni zamanda, bahalı sayılan bu texnologiyanın sığorta hesabına əlçatan olması minlərlə xəstə üçün böyük üstünlük yaradır.

MÜTƏXƏSSİS İZAH EDİR

İnsanların otağa daxil olarkən nə üçün gəldiklərini unutması “qapı effekti” kimi tanınan psixoloji hadisə ilə izah olunur. Amerikalı psixoloq Sanam Hafiz bildirib ki, bu vəziyyət tamamilə normaldır və beynin işləmə prinsipi ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, beyin xatirələri olduğu mühitlə əlaqələndirir və insan bir otaqdan digərinə keçərkən əvvəlki məkanla bağlı düşüncə zəifləyir və ya itir.
Mütəxəssis qeyd edib ki, bu hal xüsusilə diqqəti tez yayınan, eyni anda bir neçə işi görən, yaradıcı və stres altında olan insanlarda daha çox müşahidə olunur. Eyni zamanda, bu xüsusiyyət bəzən yüksək zehni aktivliyin göstəricisi hesab edilir. Belə ki, beyin artıq növbəti addımları planlaşdırdığı üçün cari tapşırıq arxa plana keçir.
Psixoloq “qapı effekti”nin qarşısını almaq üçün sadə üsullar da tövsiyə edib. O, otağa keçərkən planları ucadan deməyi və qapıda bir neçə saniyəlik dayanmağı məsləhət görür. Bu qısa fasilə beynin “yenilənmə” prosesini ləngidərək yaddaşa məlumatı saxlamaq üçün əlavə imkan yaradır.

YENİ ARAŞDIRMA

Çinin Çjeçzyang Universitetinin alimlərinin apardığı yeni araşdırma sitrus meyvələrinin qoxusunun stressi azaltmağa kömək etdiyini göstərib. Tədqiqatın nəticələri “Food Quality and Safety” jurnalında dərc olunub.
Məlum olub ki, portağal, qreypfrut və digər sitrus yağlarının qoxusu beyin fəaliyyətinə təsir edərək müsbət emosiyaları gücləndirir. Araşdırma zamanı iştirakçılar müxtəlif efir yağlarının qoxusunu qəbul edərkən onların beyin aktivliyi və vegetativ sinir sistemi göstəriciləri ölçülüb. Nəticələr göstərib ki, ürək ritmi sakitləşdirici parasimpatik aktivliyə keçib. Beyində alfa və delta dalğalarının artması müşahidə olunub ki, bu da rahatlama və emosional tarazlıqla əlaqələndirilir.
Alimlər bildirib ki, qoxuların emosional təsiri çox vaxt şüuraltı səviyyədə baş verir.
Tədqiqat sitrus aromalarının qida, içki və ictimai məkanlarda istifadə olunaraq insanların stress səviyyəsini azaltmaq və diqqəti artırmaq üçün perspektiv vasitə olacağını göstərib.

ALİMLƏRDƏN XƏBƏRDARLIQ

Alimlər müəyyən edib ki, yaş artdıqca kişilərin sperması gələcək nəsillər üçün daha riskli ola bilər. “Nature” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, zaman keçdikcə spermatozoidlərdə təkcə təsadüfi deyil, həm də “drayver mutasiyalar” adlanan genetik dəyişikliklər toplanır. Bu mutasiyalar hüceyrələrin daha sürətli bölünməsinə və yaşamasına kömək etsə də, eyni zamanda irsi xəstəliklərin ötürülmə riskini də artırır.
Tədqiqat çərçivəsində 22–84 yaş aralığında olan 75 kişinin sperması müasir “NanoSeq” texnologiyası ilə analiz olunub. Nəticələr göstərib ki, neytral mutasiyalar yaşla paralel artsa da, zərərli dəyişikliklər daha sürətlə çoxalır. Məsələn, 30 yaşlı kişilərdə təhlükəli mutasiyalar təxminən 2% təşkil etdiyi halda, 70 yaşda bu göstərici 4,5%-ə çatır.
Alimlər bildirib ki, bu mutasiyaların böyük hissəsi gələcəkdə uşaqlarda inkişaf pozuntularına və ciddi xəstəliklərə səbəb olur. Buna görə də, gec yaşda ata olma planlaşdırılarkən genetik risklərin nəzərə alınması vacib sayılır.

“Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi” publik hüquqi şəxsin (TƏBİB) Müşahidə Şurasının tərkibi təsdiqlənib.

 Prezident İlham Əliyev bununla bağlı Sərəncam imzalayıb.

Sərəncamla Müşahidə Şurasının tərkibi aşağıdakı kimi təsdiq edilib:

Müşahidə Şurasının sədri

Azərbaycan Prezidentinin sosial-iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisi

Müşahidə Şurasının üzvləri:

Maliyyə nazirinin müavini;

Səhiyyə nazirinin müavini;

Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini;

Səhiyyə İşçiləri Həmkarlar İttifaqının sədri.

Qeyd edək ki, bundan əvvəl Müşahidə Şurasının sədri vəzifəsini İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri icra edib.

Məlumat üçün bildirək ki, hazırda Azərbaycan Prezidentinin sosial-iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisi Xalid Əhədovdur.

YENİ QƏRAR

“İnsanlar niyə xəyanət edir?” ABŞ-da aparılan sorğuya görə, xəyanətin əsas səbəblərindən biri emosional çatışmazlıqdır. Partnyorlar arasında diqqət və anlayış azaldıqda, insanlar bu boşluğu başqa münasibətlərdə doldurmağa çalışır. Mütəxəssislər qeyd edib ki, xəyanət tək bir səbəbdən yaranmır. Bu, fərdi xüsusiyyətlər, münasibət dinamikası və emosional ehtiyacların qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşan mürəkkəb prosesdir.
Azərbaycanda həyat yoldaşına xəyanət, hüquqi baxımdan müəyyən nəticələrə səbəb olur. Bu hallarda zərər çəkmiş tərəf mənəvi təzminat tələb etmək hüququna malikdir.
2026-cı ildən etibarən qüvvəyə minən qərarın etibarlılığı keçmiş xəyanətlərə aid deyil.
Əsas məsələ xəyanətin sübut edilməsidir. Bunun üçün video və fotomateriallar, yazışmalar və ya qeyri-rəsmi nikahdan övladı olan hallarda müvafiq sənədlər təqdim edilə bilər. Xəyanətə uğrayan tərəf məhkəməyə müraciət edərək şəxsiyyət hüquqlarının pozulması və ləyəqətin alçaldılması üzrə iddialarını qaldıra bilər. Təmin olunduğu halda, bu məbləğ 10–20 min manat arasında dəyişəcək.

YENİ METOD

Alimlər dərin beyin stimulyasiyası (DBS) üsulunun depressiyadan əziyyət çəkən xəstələrin müalicəsində effektiv olub-olmadığını araşdırıb.

Bu metod artıq Parkinson xəstəliyi kimi nevroloji pozuntularda tətbiq olunur və titrəmə kimi simptomları azaltmağa kömək edir.
Dərin beyin stimulyasiyası zamanı beyinə xüsusi elektrodlar yerləşdirilir və onlar müəyyən nahiyələrə zəif elektrik impulsları ötürür.

Depressiya zamanı isə təsir daha gec ortaya çıxır, çünki proses emosiyalarla əlaqəli mürəkkəb beyin strukturlarını əhatə edir.
Tədqiqatçılar bildirib ki, bəzi pasiyentlərdə bu üsuldan sonra vəziyyətdə nəzərəçarpacaq yaxşılaşma müşahidə olunub.

Xüsusilə dərman və psixoterapiyaya cavab verməyən xəstələr üçün bu, alternativ müalicə yolu kimi qiymətləndirilib.
Hazırda alimlər metodun effektivliyini daha dəqiq qiymətləndirmək, hansı beyin nahiyələrinin stimulyasiyasının daha uyğun olduğunu müəyyənləşdirmək və uzunmüddətli təhlükəsizliyini araşdırmaq üzərində işləyir.

ARAŞDIRMALAR DA BUNU TƏSDİQLƏYİRMİ?

yaranan ağrılar bir çox qadın üçün ciddi narahatlıq yaradır. Qarında sancı və spazmlar əsasən prostaglandin hormonlarının təsiri ilə uşaqlığın yığılması nəticəsində baş verir.

Bu dövrdə sadə qidalanma dəyişiklikləri belə vəziyyəti bir qədər yüngülləşdirir. Mütəxəssislər qeyd edib ki, banan bu baxımdan faydalı seçimlərdən biridir.
Bananın tərkibində olan maqnezium, B6 vitamini və kalium əzələlərin fəaliyyətinə və sinir sisteminə müsbət təsir göstərir. Elmi araşdırmalar da bu təsirləri təsdiqləyib.

“Nutrients” və “Magnesium Research” jurnallarında dərc olunan məlumatlara əsasən maqneziumun menstruasiya zamanı spazmların azalmasına kömək edir.
Aparılan klinik müşahidələr isə prostaglandinlərin menstruasiya ağrısının əsas mexanizmi olduğunu göstərib.

Bundan əlavə, B6 vitamini əhval dəyişikliklərini və şişkinliyi yüngülləşdirməyə, kalium isə yorğunluğu azaltmağa dəstək olur.

YENİ ARAŞMA 

Son araşdırmalar göstərib ki, insanların dünyaya həddindən artıq kinli və şübhə ilə yanaşması onları aldanmaqdan qorumaq əvəzinə, əksinə daha çox məyusluq və sosial problemlərlə üz-üzə qoyur. Alimlər qeyd edib ki, insanlara güvənməmək yalanı daha yaxşı ayırd etməyə kömək etmir.
Tədqiqatlara görə, həm çox şübhəli, həm də çox güvənən insanlar yalanı aşkar etməkdə səhvlər edir. Miçigan Dövlət Universitetinin professoru Devid Markovits bildirib ki, yalanı davranış və mimika ilə müəyyən etmək çox çətindir, çünki bu siqnallar etibarlı deyil.
Bununla yanaşı, mütəxəssislər vurğulayıb ki, həddindən artıq kinli yanaşma insanların sosial əlaqələrini zəiflədir və tənhalığı artırır. Araşdırmalar göstərib ki, insanlara müəyyən səviyyədə etibar etmək, həm münasibətlərin yaxşılaşmasına, həm də qarşılıqlı davranışın müsbət istiqamətdə dəyişməsinə səbəb olur.
Ekspertlər, aldanmamaq üçün əsas yol kinli olmaq deyil, diqqətli və düşünülmüş qərarlar vermək olduğunu deyib.

YENİ ARAŞDIRMA

Aparılan yeni tədqiqatlar göstərib ki, insanın özünü nə qədər tənha hiss etməsi onun sosial vəziyyətindən daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Alimlər vurğulayıb ki, tək qalmaqla tənha hiss etmək eyni şey deyil və bu fərq sağlamlığa ciddi təsir göstərir.
Cornell University tərəfindən aparılan və “JAMA Network Open” jurnalında dərc olunan araşdırmada müəyyən edilib ki, özünü daha tənha hiss edən insanlar daha yüksək xəstəlik və ölüm riski ilə üzləşib. Tədqiqatda İngiltərədə yaşayan 50 yaşdan yuxarı 7 845 nəfərin məlumatları 13 ildən çox müddətdə izlənilib.
Mütəxəssislər bu fərqi “sosial assimetriya” adlandırıb. Yəni insan sosial olaraq aktiv olsa belə, özünü tənha hiss edirsə, bu, ürək-damar və digər xroniki xəstəliklərin riskini artırır. Əksinə, sosial baxımdan təcrid olunmuş, lakin özünü tənha hiss etməyən insanlarda risk daha aşağıdır.
World Health Organization məlumatına görə, dünyada insanların təxminən 16%-i tənha olduğunu hiss edir. Ekspertlər bildirib ki, bu problemin həlli yalnız sosial əlaqələrin artırılması ilə deyil, həm də insanların psixoloji vəziyyətinə diqqət yetirməklə mümkündür.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir 

Yeni araşdırma göstərib ki, təkrar istifadə olunan antimikrob maskalar yuyulma zamanı zərərli metalları ətrafa yayır. “Environment and Health” jurnalında dərc olunan nəticələrə görə, tərkibində gümüş və mis kimi metal nanohissəciklər olan bu maskalar həm insan sağlamlığı, həm də ətraf mühit üçün risk yaradır.

Alimlər müəyyən edib ki, maskalar su və yuyucu vasitələrlə təmas zamanı quruluşundakı metalların bir hissəsini buraxır. Bu maddələr su hövzələrinə düşərək canlı orqanizmlərdə toplanır və qida zənciri vasitəsilə insanlara qədər çatır. Araşdırmada həmçinin qurğuşun, nikel və sürmə kimi digər təhlükəli elementlərin də maskalarda mövcud olduğu aşkarlanıb.

Tədqiqatçılar bildirib ki, xüsusilə yuyucu vasitələr metalların ayrılmasını daha da sürətləndirir. Nəticədə bu proses su ekosistemlərinə ciddi zərər verir.

Mütəxəssislər belə maskaların düzgün utilizasiyası və istehsalına nəzarətin gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Evlənmək təklif edildi

20 yaşlı gənc iddia edir ki, razılığı olmadan cinsiyyət dəyişdirmə əməliyyatı aparılıb. Hadisə Hindistanın Uttar Pradesh ştatında baş verib. Muzaffarnagar bölgəsində yaşayan Mucahid bəyin sözlərinə görə, Omprakaş adlı şəxs tərəfindən aldadılaraq xəstəxanaya aparılıb və iynə vurularaq huşsuz vəziyyətə salınıb. O bildirib ki, ayıldıqdan sonra həkimlər onun artıq qadına çevrildiyini deyib.
Mucahid iddia edib ki, Omprakaş son 2 ildə onu təqib edib və əməliyyatdan sonra onunla evlənmək istədiyini bildirib, hətta ailəsini təhdid edib. Lakin xəstəxana rəhbərliyi bu ittihamları rədd edib və əməliyyatın şəxsin razılığı ilə aparıldığını açıqlayıb.
Hadisə ölkədə geniş rezonans doğurub. Bharatiya Kisan Union təşkilatı məsələ ilə bağlı etiraz aksiyası keçirib və xəstəxananı qanunsuz fəaliyyətlərdə ittiham edib. Polis Omprakaşı saxlayıb, araşdırmalar davam edir.

İstehsalına başlanılıb

Rusiyanın Moskva şəhərində xərçəngə qarşı yeni dərmanın istehsalına başlanılıb.

Bu barədə paytaxtın meri Sergey Sobyanin məlumat verib.

Bildirilib ki, “Texnopolis Moskva” xüsusi iqtisadi zonasında fəaliyyət göstərən şirkət eyni anda 13 müxtəlif xərçəng növünün müalicəsi üçün nəzərdə tutulan preparat hazırlayıb.
Yeni dərman əsasən melanoma, ağciyər xərçəngi və digər onkoloji xəstəliklərdən əziyyət çəkən pasiyentlər üçün nəzərdə tutulub.

Onun təsir mexanizmi insanın immun sistemini gücləndirərək bədxassəli hüceyrələri tanımaq və məhv etmək üzərində qurulub.
Məlumata görə, preparat artıq Rusiyanın Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən klinik tövsiyələr siyahısına daxil edilib və həyati əhəmiyyətli dərmanlar siyahısında yer alıb.

Yaxın zamanda bu dərmanın Moskva xəstəxanalarına çatdırılması planlaşdırılır.

YENİ TREND

Almaniyada bir neçə kişi saç tökülməsi ilə mübarizədə qərar qəbul edib – saçlarını tam qırxır. Aparılan müşahidələr və fərdi təcrübələr göstərir ki, tökülən saçlarla mübarizə aparmaqdansa, onları tamamilə qırxmaq nəzarət və özünəinam mənbəyinə çevrilir.
Saçlarını itirməyə başlayan şəxslər illərlə bu reallıqla barışmayıb.
Kimisi seyrəlmiş hissələri gizlətmək üçün fərqli darama üsullarına əl atır, kimisi seyrək saçlarını papaqla gizlədir.
Uzun saçları öz şəxsiyyətinin bir hissəsi hesab edənlər üçün bu proses daha ağrılı keçir; onlar bahalı transplantasiya və dərman preparatlarına müraciət etsələr də, çox vaxt nəticə müvəqqəti olur. Hər səhər güzgüdə yeni tökülmə izi axtarmaq daimi stress və narahatlıq mənbəyinə çevrilir.
Dermatoloqlar və psixoloqlar qeyd edib ki, kişilərin əksəriyyəti 50 yaşına qədər ciddi saç seyrəlməsi ilə üzləşir. Təcrübələr göstərib ki, "keçəlliyi qəbul etmək" qərarı insana illərdir itirdiyi psixoloji rahatlığı geri qaytarır.
Saçlarını qırxan şəxslər qeyd edir ki, hətta ən gur saçları olduğu vaxtda belə, bu addımdan sonrakı qədər özlərinə əmin olmayıblar.
Unutmayın, insanı yoran saçın yoxluğu deyil, onu itirmək qorxusudur.

YENİ ARAŞDIRMA

“Foods” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma zəncirotu bitkisinin yarpaqlarının beyin sağlamlığı üçün faydalı ola biləcəyini göstərib.

Tədqiqatda bitkinin yarpaq, çiçək və kök hissələrindəki polifenolların həzm prosesindən sonra neyroprotektiv təsiri araşdırılıb.

Alimlər müəyyən edib ki, xüsusilə yarpaqlar yüksək miqdarda fenollar və flavonoidlər ehtiva edir.

Maddələr Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli fermentlərin fəaliyyətini zəiflədir. Araşdırmaya görə, həzm prosesindən sonra bu birləşmələrin bir hissəsi aktivliyini qoruyaraq beyin hüceyrələrini zədələnmədən qoruyur.

Mütəxəssislər bildirib ki, təsirin tam təsdiqi üçün əlavə klinik tədqiqatlara ehtiyac var.

Cəmil Əziz oğlu Əliyev “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilib.

Bununla bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Sərəncam imzalayıb.

Bildirilib ki, Azərbaycanda tibb elminin və səhiyyənin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə Cəmil Əziz oğlu Əliyev “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilib.

Qeyd edək ki, martın 30-u C.Əliyevin 80 yaşı tamam olacaq.

SÜNİ İNTELLEKTDƏN İSTİFADƏ EDİB

Avstraliyada texnologiya və tibbin sərhədlərini aşan diqqətçəkən hadisə baş verib. Avstraliyalı Paul Conyngham ölümcül xərçəng diaqnozu qoyulan iti Rosieni xilas etmək üçün qeyri-adi üsula əl atıb. O, ChatGPT və AlphaFold kimi süni intellekt alətlərindən istifadə edərək heyvana xüsusi mRNA xərçəng peyvəndi hazırlayıb.
Conyngham əvvəlcə itin şişindən götürülən nümunələri Cənubi Uels Universiteti laboratoriyalarında genetik analizdən keçirib. Sağlam və şiş hüceyrələrinin DNT-sini müqayisə edərək xərçəngə xas mutasiyaları – neoantigenləri müəyyən edib. Daha sonra bu məlumatları süni intellekt vasitəsilə analiz edərək şişin molekulyar quruluşunu modelləşdirib.
Alimlərin dəstəyi ilə hazırlanan fərdi mRNA peyvəndi itin immun sisteminə tətbiq olunub. Cəmi 3 ay ərzində şişin ölçüsü 2 dəfə kiçilib, heyvanın ümumi vəziyyəti və enerjisi isə nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşıb.
Bu hadisə süni intellektin tibbdə tətbiqinin real nəticələr verə biləcəyini göstərib. Mütəxəssislər hesab edir ki, belə yanaşma gələcəkdə fərdiləşdirilmiş xərçəng müalicəsi üçün yeni imkanlar aça bilər.

VİRAL PAYLAŞIMLARIN ARXASINDA HANSI HÜQUQİ REALLIQ GİZLƏNİR

Son günlər sosial şəbəkələrdə iş yerində xəstə həmkarın yoluxdurduğu infeksiyaya görə təzminat tələb etməyin mümkün olduğu ilə bağlı iddialar geniş yayılıb.

Paylaşımlarda bildirilir ki, burun axıntısı və öskürəklə işə gələn əməkdaşın səbəb olduğu xəstəlik nəticəsində əmək haqqı itkisi, müalicə və dərman xərcləri, həmçinin mənəvi zərər tələb oluna bilər.
Araşdırma göstərir ki, bu məlumat konkret bir məhkəmə hadisəsinə əsaslanmır və əsasən ümumi hüquqi yanaşmanın sadələşdirilmiş forması kimi təqdim edilir.

Hüquqşünasların izahına görə, belə iddialar nəzəri baxımdan mümkündür, lakin onların təmin olunması üçün ciddi sübut bazası tələb olunur.

Zərərçəkən tərəf xəstəliyin məhz həmin iş yoldaşından keçdiyini, onun səhlənkarlıq etdiyini və nəticədə real zərər yarandığını sübut etməlidir.
Ekspertlər qeyd edir ki, praktikada bu cür halların sübutu olduqca çətindir.

Çünki infeksiyanın konkret mənbəyini müəyyənləşdirmək və səbəb-nəticə əlaqəsini hüquqi müstəvidə təsdiqləmək asan deyil.

Bundan əlavə, iş yerlərində yoluxucu xəstəliklər daha çox ümumi sanitariya və əmək mühafizəsi qaydaları çərçivəsində qiymətləndirilir.
Nəticə olaraq, sosial mediada yayılan məlumat tam yanlış olmasa da, şişirdilmiş və kontekstdən çıxarılmış formada təqdim olunur.

Hüquqi reallıqda isə hər xəstəlik yoluxması avtomatik olaraq təzminat hüququ yaratmır və hər bir hal ayrıca, sübutlar əsasında qiymətləndirilir.

MİF YOXSA YALAN?

Qadının həyat boyu maksimum 30 uşaq dünyaya gətirə bilməsi ilə bağlı iddialar elmi baxımdan dəqiq hesab olunmur.

Mütəxəssislər bildirib ki, insan biologiyasında belə konkret və sabit hədd mövcud deyil.

Qadının neçə dəfə ana ola bilməsi bir sıra amillərdən – ovulyasiya dövrün müddəti, sağlamlıq vəziyyəti, hamiləliklər arasındakı fasilə, tibbi xidmətə çıxış və ümumi ömür uzunluğundan asılıdır.
Tarixi məlumatlar göstərib ki, bəzi nadir hallarda qadınlar 30-dan çox uşaq dünyaya gətirib.

Bununla yanaşı, müasir dövrdə bir qadına düşən uşaq sayı xeyli aşağıdır və tibb, hamiləliyin qadın orqanizmi üçün ciddi fiziki yük olduğunu vurğulayır.

Təkrarlanan doğuşlar müxtəlif ağırlaşmalar, bərpa problemləri və xroniki xəstəlik riskini artırır. Bu səbəbdən çoxsaylı hamiləliklər hər zaman təhlükəsiz hesab olunmur.
Nəticə olaraq, insan orqanizmi böyük imkanlara malik olsa da, doğuş sayı üçün konkret bioloji limit yoxdur.

Məhdudiyyətlər daha çox sağlamlıq, zaman və risk amilləri ilə müəyyən olunur.

YENİ ARAŞDIRMA

Cəmi 2 dəqiqə gülmək 20 dəqiqəlik gəzintiyə bərabər təsir göstərir.

Bu nəticə Merilend Universitetinin Tibb Mərkəzində aparılan araşdırmalarda ortaya çıxıb.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, gülüş - ürək-damar sisteminə yüngül məşqlər kimi müsbət təsir edir.
Araşdırmalar göstərib ki, gülüş zamanı qan damarları genişlənir və qan dövranı yaxşılaşır.

Bu isə orqanizm toxumalarına daha çox oksigen çatdırılmasına kömək edir və ürəyin fəaliyyətini dəstəkləyir.

Eyni zamanda damarların elastikliyi də artaraq, ürək-damar xəstəliklərinin riski azalır.
Bundan əlavə, gülüş stress hormonlarının səviyyəsini aşağı salır.

Uzunmüddətli stressin ürəyə mənfi təsiri olduğu məlumdur və gülmək bu təsiri təbii şəkildə balanslaşdırır.

Mütəxəssislər qeyd edib ki, səmimi gülüş gündəlik həyatda sadə, lakin effektiv vərdiş kimi həm psixoloji, həm də ürək sağlamlığı üçün faydalıdır.

TƏHLÜKƏ BARƏDƏ HƏKİM AÇIQLAYIB

Gənclərin əksəriyyəti, xüsusi ilə də 18 yaşına çatmayan yeniyetmələr mütəmadi olaraq enerji içkilərindən geniş istifadə edirlər.
Onlar bu içkilərindən tez-tez istifadə etmələrini yorğunluğu götürməsi və insanı daha gümrah etməsi ilə əsaslandırırlar.

T.Ü.F.D. CƏRRAH-KARDİOLOQ FAİQ İSAYEV STV-yə bildirib ki, enerji içkilərində olan maddələr məhsulun reklam mətnlərində təlqin etdiyi şüarlarla uzlaşmır.

T.F.D. FAİQ İSAYEV - VİDEO

Qeyd edək ki, insan orqanizminə ciddi zərərləri olduğuna görə Fransa, Danimarka, Norveç və Uruqvayda enerji içkilərinin satışı tam qadağan edilib.

Almaniyada isə 2009-cu ildə enerji içkilərində kokain aşkarlandığına görə birmənalı qadağa tətbiq edilib.

Küveytdə isə 16 və 21 yaşlı iki şəxsin məhz enerji içkisindən ölməsi təsdiqləndiyi üçün qadağan edilib. Bir çox ölkələrdə isə bu bu içkilərin satışında yaş məhdudiyyəti var. Belə ki, Böyük Britaniyada, Litva və Latviyada içkilərin 16 yaşından aşağı şəxslərə satılması qadağandır.

Azərbaycanda 1 yanvar 2020-ci il tarixindən etibarən 18 yaşına çatmamış şəxslərə enerji içkilərinin satışı qadağan edilib.

Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) tərəfindən tətbiq edilən qaydalara görə, içkilərin etiketində "18 yaşdan aşağı şəxslərə satışı qadağandır" yazısı mütləqdir. Bu qadağanın əsas məqsədi yeniyetmələrin sağlamlığını qorumaqdır.

YENİ LAYİHƏ

ABŞ-da heyvanlar üzərində testlərin azaldılması istiqamətində yeni təşəbbüslər güclənir, lakin mütəxəssislər bildirib ki, mövcud texnologiyalar hələ bu sahədə tam alternativ yarada bilmir. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) dərman istehsalçıları üçün alternativ test üsullarının istifadəsinə dair yeni layihə təlimatı yayımlayıb. Eyni zamanda ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutları (NIH) bu sahənin inkişafı üçün 150 milyon dollar investisiya ayırıb.
Yeni yanaşma heyvanlar üzərində sınaqları azaltmağı hədəfləsə də, alimlər qeyd edib ki, bu təcrübələr hələ də tibbi tədqiqatlarda mühüm rol oynayır. Heyvanlar insanlara bioloji cəhətdən oxşar olduqları üçün xəstəliklərin öyrənilməsində və yeni müalicələrin hazırlanmasında geniş istifadə olunur.
Ekspertlər bildirib ki, alternativ metodlar – məsələn, laboratoriya modelləri və hüceyrə əsaslı texnologiyalar bütün suallara cavab verə bilmir. Buna görə də yaxın gələcəkdə heyvan testlərinin tam ləğvi real görünmür. Bununla belə, hökumətin yeni addımları bu sahədə dəyişikliklərin başladığını göstərir.