Yuxu problemləri zamanı maqnezium qəbulunun faydalı olması ilə bağlı geniş yayılmış fikir elmi araşdırmalarla tam təsdiqini tapmayıb. Mütəxəssislər bildirir ki, bu mineral orqanizm üçün vacib olsa da, onun yuxusuzluğun müalicəsində effektivliyinə dair kifayət qədər güclü elmi sübut yoxdur. Bu barədə Barselona Universitetinin alimləri “The Conversation” nəşrinə məlumat verib.
Araşdırmalara görə, bəzi kiçik tədqiqatlarda maqnezium qəbul edən şəxslərdə yuxuya getmə müddətinin qısalması və yuxu keyfiyyətinin müəyyən qədər yaxşılaşması müşahidə edilsə də, bu nəticələr bütün insanlar üçün keçərli deyil.
Mütəxəssislər vurğulayıb ki, maqnezium yalnız bu mineralın çatışmazlığı olan insanlarda müəyyən fayda verə bilər. Yuxusuzluqdan əziyyət çəkən şəxslər isə problemi özbaşına qida əlavələri ilə həll etməyə çalışmamalı, ilk növbədə səbəbin müəyyən edilməsi üçün həkimə müraciət etməlidir. Həmçinin maqnezium preparatlarının həddindən artıq qəbulu ürəkbulanma, ishal və digər yan təsirlərə səbəb olur.

Kişi saqqalının gigiyenik olub-olmaması uzun illərdir müzakirə olunur. Alimlərin araşdırmaları göstərir ki, saqqalda çoxlu sayda bakteriya və digər mikroorqanizmlər yaşasa da, bu, onun avtomatik olaraq sağlamlıq üçün təhlükəli olması demək deyil. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, insan dərisinin özü də trilyonlarla bakteriya, virus və göbələyin yaşadığı təbii mikrobioma malikdir və saqqal da bu mühitin bir hissəsidir.
Xəstəxana əməkdaşları arasında aparılan müxtəlif tədqiqatlar ziddiyyətli nəticələr göstərib. Bəzi araşdırmalarda saqqallı kişilərdə bakteriyaların daha çox olduğu bildirilsə də, digər tədqiqatlarda saqqallı və təmiz qırxılmış şəxslər arasında ciddi fərq aşkarlanmayıb. Hətta bəzi hallarda üzü qırxılmış şəxslərdə xəstəxanadaxili infeksiyalara səbəb olan qızılı stafilokok bakteriyası daha çox müşahidə edilib. Alimlər bunu ülgüclə qırxılma zamanı yaranan xırda dəri zədələri ilə əlaqələndirir.
Dermatoloqlar bildirirlər ki, əsas məsələ saqqalın olub-olmaması deyil, ona düzgün qulluq edilməsidir. Saqqalın hər gün yuyulması, xüsusilə idmandan və ya yağlı qida qəbulundan sonra təmizlənməsi, həmçinin xüsusi qulluq vasitələrindən istifadə edilməsi mikrobların çoxalmasının qarşısını almağa kömək edir. Mütəxəssislər gün ərzində saqqala tez-tez əl vurmağın da gigiyena baxımından arzuolunmaz olduğunu vurğulayırlar.

Erektil disfunksiya təkcə cinsi sağlamlıq problemi deyil, həm də ürək-damar sistemi və maddələr mübadiləsi pozuntularının erkən əlaməti ola bilər. Bu barədə “Frontiers in Clinical Diabetes and Healthcare” (FCDH) jurnalında dərc olunan yeni elmi məqalədə bildirilir.

Tədqiqatın müəllifləri onlarla iri həcmli araşdırmanın nəticələrini təhlil edərək müəyyən ediblər ki, erektil disfunksiya çox vaxt orqanizmdə damarların zədələnməsi və maddələr mübadiləsinin pozulması ilə əlaqəlidir. Meta-analizin nəticələrinə əsasən, erektil disfunksiyası olan kişilərdə ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf riski bu problemi yaşamayanlarla müqayisədə 1,4 dəfə yüksəkdir.
Mütəxəssislər bunu kişi cinsi orqanındakı damarların diametrinin cəmi 1–2 millimetr olması ilə izah edirlər. Araşdırmada həmçinin qeyd olunur ki, erektil disfunksiya bəzi hallarda 2-ci tip diabetin inkişafından da bir neçə il əvvəl müşahidə oluna bilər.
Mütəxəssislər erektil disfunksiyanın davamlı xarakter aldığı hallarda yalnız uroloqa deyil, eyni zamanda kardioloqa müraciət etməyi, qan təzyiqi, qanda şəkər və xolesterin səviyyəsinin yoxlanılmasını tövsiyə edirlər.

Dünyanın ən məşhur futbolçularından biri olan Erlinq Holannın uğurunun sirri məhz bu vərdişlərdən keçir.
Mütəxəssislər bildirir ki, peşəkar idmançının tətbiq etdiyi bərpa üsullarının bir qismi elmi cəhətdən faydalı hesab olunsa da, hamısı hər kəs üçün uyğun deyil.
Holann məşqdən sonra mütəmadi olaraq buz vannaları qəbul edir, saunadan istifadə edir, hipoksik kameralarda – yəni oksigen səviyyəsi azaldılmış mühitdə məşq edir və gün ərzində kifayət qədər yatmağa üstünlük verir. Onun sözlərinə görə, yüksək nəticənin sirri təkcə məşqdə deyil, günün qalan 22 saatını necə keçirməkdədir.
Mütəxəssislər qeyd edir ki, buz vannaları və sauna əzələlərin bərpasına kömək edir. Lakin ürək-damar xəstəlikləri, yüksək təzyiq və digər sağlamlıq problemləri olan şəxslər bu üsullardan yalnız həkim məsləhəti ilə istifadə etməlidir. Hipoksik kameralar isə əsasən peşəkar idmançılar üçün nəzərdə tutulur və nəzarətsiz tətbiqi təhlükəli ola bilər.

Hindistana etdiyi səfərdən illər sonra Böyük Britaniya sakininin beynində 38 parazit aşkarlanıb. Həkimlərin bildirdiyinə görə, bu nadir hal neyrosistiserkoz adlanan xəstəliklə əlaqədardır. Xəstəlik donuz soliterinin (Taenia solium) sürfələrinin mərkəzi sinir sisteminə keçməsi nəticəsində yaranır.
Məlumata görə, qadın ilk dəfə səhhətində problem olduğunu ayaqyolunda təxminən bir metr uzunluğunda lentşəkilli qurd gördükdən sonra anlayıb. Sonrakı müayinələr zamanı onun beynində 38 parazit olduğu müəyyən edilib. Bu vəziyyət güclü baş ağrıları, qıcolmalar və psixoloji pozuntulara səbəb olub.
Mütəxəssislərin ehtimalına görə, qadın 2007-ci ildə Hindistana etdiyi üç aylıq səfər zamanı mikroskopik parazit yumurtaları ilə çirklənmiş qida qəbul edib. Maraqlıdır ki, o, səfər zamanı ət yeməkdən imtina etsə də, həkimlər yoluxmanın təsadüfən çirklənmiş qida vasitəsilə baş verdiyini düşünür.
Hazırda uzunmüddətli müalicə alan pasiyent yaşadıqlarını ictimaiyyətlə bölüşərək bu nadir, lakin təhlükəli parazitar xəstəlik barədə məlumatlılığın artırılmasının vacibliyini vurğulayır.

Mütəxəssislər bildirir ki, sağlam və baxımlı itlə eyni yataqda yatmaq əksər insanlar üçün ciddi təhlükə yaratmasa da, bu vərdiş hər kəs üçün uyğun deyil. Allergoloqların sözlərinə görə, heyvanın tükləri deyil, əsasən tüpürcəyi, dəri hissəcikləri və piy vəzilərinin ifrazı allergik reaksiyalara səbəb olur. Buna görə də itə qarşı allergiyası olan şəxslərə ev heyvanı ilə eyni yataqda yatmaq tövsiyə edilmir.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, it mütəmadi peyvənd olunmalı, parazitlərə qarşı müalicə edilməli və gəzintidən sonra gigiyena qaydalarına əməl olunmalıdır. Əks halda infeksiya və parazitlərin ötürülməsi riski arta bilər. Bundan əlavə, ev heyvanının gecə hərəkət etməsi və ya səs salması yuxu keyfiyyətini də poza bilər.
Həkimlər qeyd edir ki, səhərlər burun tutulması, asqırma, göz yaşarması və ya öskürək kimi əlamətlər müşahidə olunursa, bir müddət itlə eyni yataqda yatmamaq və simptomların dəyişib-dəyişmədiyini izləmək məqsədəuyğundur. Əlamətlər aradan qalxarsa, bunun səbəbi ev heyvanına qarşı allergiya ola bilər.

Son araşdırmalar göstərib ki, smartfon və digər rəqəmsal cihazlardan uzunmüddətli istifadə təkcə psixoloji deyil, fiziki sağlamlığa da təsir edir. Mütəxəssislərin fikrincə, telefona baxarkən başın uzun müddət irəli əyilməsi "texno-boyun" adlanan vəziyyətə səbəb olur. Bu isə boyun fəqərələrinə əlavə yük salır, əzələ və oynaqlarda degenerativ dəyişikliklər yarada, hətta ağciyərlərin fəaliyyətini zəiflədə bilər. Bundan əlavə, ağıllı saatların fasiləsiz taxılması dəridə qıcıqlanma və ekzema riskini artırır.
Araşdırmalara görə, ekran qarşısında çox vaxt keçirmək yaxın məsafədə işləməkdən daha çox insanların açıq havada az vaxt keçirməsinə səbəb olur. Xüsusilə uşaqlarda ekran vaxtının artması idrak inkişafına mənfi təsir göstərir.
Mütəxəssislər bu riskləri azaltmaq üçün ekranı göz səviyyəsində saxlamağı, hər 30 dəqiqədən bir qısa fasilə verməyi, gündəlik fiziki aktivliyi artırmağı, açıq havada daha çox vaxt keçirməyi və əl bacarıqlarını inkişaf etdirən fəaliyyətlərlə – musiqi alətində ifa etmək, yemək hazırlamaq və ya əl ilə yazmaq kimi məşğul olmağı tövsiyə edir.

Xorultu ailədaxili münasibətləri gərginləşdirir, bəzən ailələrin dağılmasına belə səbəb olur.

Gecə saatlarında güclü xorultu bəzi hallarda yuxu zamanı nəfəsin dayanması (yuxu apnesi) ilə müşayiət oluna bilər ki,

bu da ciddi sağlamlıq riski yaradır və müalicə olunmadıqda həyati təhlükəyə səbəb olur.

Bu haqda DAXİLİ XƏSTƏLİKLƏR UZMANI, TERAPEVT UZM. DR. ƏFSANƏ BAYRAMOVA danışıb.

VİDEO İZLƏ

Qeyd edək ki, mütəxəssislər davamlı xorultunu sadəcə səs-küy problemi deyil, mümkün sağlamlıq xəbərdarlığı kimi qiymətləndirir.

Bu halda mütləq həkimə müraciət edilməlidir.

Erkən diaqnoz və müalicə gələcəkdə yarana biləcək ciddi sağlamlıq problemlərinin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.

Həkimin qəbuluna yazılmaq üçün əlaqə nömrəsi: SAF Hospital 050 520 03 03

Müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, ərik vitamin, lif və antioksidantlarla zəngin olduğundan ürək-damar sağlamlığının qorunmasına, həzmin yaxşılaşmasına və orqanizmdə iltihabi proseslərin azalmasına müsbət təsir göstərə bilər. Xüsusilə tünd rəngli ərik növlərində olan antosianinlər ürək xəstəlikləri riskinin azalması ilə əlaqələndirilir. Son sistematik təhlillər meyvələrin müntəzəm qəbulunun xolesterin göstəricilərinin yaxşılaşmasına və metabolik sağlamlığın dəstəklənməsinə kömək edə biləcəyini göstərir. (EatingWell)
Bununla yanaşı, mütəxəssislər ərikdən həddindən artıq istifadə etməməyi tövsiyə edirlər. Meyvənin tərkibindəki təbii şəkərlər diabeti olan şəxslərdə qanda qlükoza səviyyəsinə təsir göstərə bilər. Həddindən artıq qəbul isə bəzi insanlarda köp, ishal və digər həzm pozuntularına səbəb ola bilər. Qurudulmuş ərik kalorili və şəkər baxımından daha zəngin olduğuna görə porsiya nəzarəti vacib sayılır. (ResearchGate)
Mənbə: The American Journal of Clinical Nutrition, Foods jurnalı və sistematik elmi icmallar. (EatingWell)

Ümumi anesteziya zamanı insanın şüuru və ağrı hissi tamamilə söndürülsə də, beyin fəaliyyətinin bütünlüklə dayanmadığı məlum olub. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, aparılan funksional maqnit-rezonans tomoqrafiyası (fMRI) və elektroensefaloqrafiya (EEQ) tədqiqatları göstərib ki, anesteziya altında olan şəxslərdə səs dalğaları eşitmə korteksinə qədər çatır və beyin bu məlumatları müəyyən səviyyədə emal etməyə davam edir.
“British Journal of Anaesthesia”da dərc edilən araşdırmalar göstərib ki, xəstə dərin yuxuya bənzər vəziyyətdə olsa belə, eşitmə sistemi ətraf mühitdəki səsləri və danışılan sözləri neyron səviyyəsində qeydə ala bilir. Bununla belə, bu məlumatların əksəriyyəti sonradan şüurlu şəkildə xatırlanmır.
Mütəxəssislər qeyd edib ki, çox nadir hallarda “anesteziya altında fərqindəlik” adlanan hal baş verir. Bu zaman xəstə əməliyyat zamanı eşitdiyi bəzi səsləri və ya söhbətləri sonradan qismən xatırlaya bilir. Alimlər hesab edir ki, bu tapıntılar anesteziyanın beyin üzərindəki təsirlərini daha yaxşı anlamağa və əməliyyat təhlükəsizliyini artırmağa kömək edir.

Dünyada ilk dəfə Çinli tədqiqatçılar insanın erkən inkişafının əsas mərhələlərini təkrarlaya və orqanların birləşməmiş hüceyrələrini formalaşdıran insan embrional disk modelini hazırlayıb. Bu barədə China Daily nəşri məlumat yayıb.
Beynəlxalq normalara əsasən, insan embrionlarının mayalanmadan sonra 14 gündən artıq laboratoriya şəraitində yetişdirilməsi qadağandır. Məhz bu müddətdən sonra gələcək bütün orqanların qastrulyasiya mərhələsi başlayır. Buna görə də süni yaradılmış embrionabənzər modellər inkişafın 14-cü gündən 21-ci gününədək olan dövrünü öyrənməyin etik baxımdan yeganə üsulu hesab olunur.
Çin Elmlər Akademiyasının Zoologiya İnstitutunun professoru Yu Leçyanın sözlərinə görə, əvvəlki embrion modelləri yalnız ayrı-ayrı hüceyrə tiplərini yaradıb. Alimlər bu məhdudiyyəti aradan qaldırmaq üçün biomühəndislik üsulları ilə "disc-Gastruloids" adlı yeni model hazırlayıb.
Model halların 80 faizindən çoxunda insan embrionunun erkən inkişaf mərhələlərini uğurla təkrarlayıb. Yeddi gün ərzində sinir borusu, ilkin bağırsaq, ağciyər, qaraciyər, mədəaltı vəzi və ritmik yığılmağa başlayan ilkin ürək kamerası formalaşıb.

ALİMLƏRDƏN VALİDEYNLƏR ÜÇÜN 6 TÖVSİYƏ

Araşdırmalara görə, eyni məhsulu uşağın qəbul etməsi üçün onu 5–15 dəfə fərqli vaxtlarda təklif etmək lazımdır.
Mütəxəssislər ilk növbədə tərəvəzləri yeməyin əvvəlində verməyi tövsiyə edirlər. Uşaq daha ac olduğu üçün onları yemək ehtimalı artır.
İkinci tövsiyə tərəvəzlərin maraqlı formalarda doğranması, rəngarəng təqdim edilməsi və müxtəlif növlərinin eyni boşqabda verilməsidir. Belə olan halda uşaqların faydalı qidalanma ehtimalı artır.
Bundan başqa, uşaqları yemək hazırlığına cəlb etmək, məhsullara toxunmağa, qoxulamağa və onları araşdırmağa imkan yaratmaq yeni dadlara qarşı qapanmanı azaldır. Bu, üçüncü tövsiyədir.
Tərəvəzlr haqqında maraqlı faktları paylaşmaq, onları hansı heyvanların ləzzətlə yediyini danışmaq, hansı gücü və fiziki üstünlüyü verməyi barədə bilgiləri izah etmək də əhəmiyyətli dərəcədə müsbət təsiri var, deyə alimlər bildirir. Dördüncü tövsiyə bundan ibarətdir.
Beşinci amil isə valideynin özünün nümunə olmağıdır. Siz qaynadılmış makaron yeyirsinizsə, övladınızın bişmiş kök yemək ehtimalı çox azdır.
Nəhayət alimlərin sonuncu məsləhəti ondan ibarədir ki, ailə üzvlərinin birlikdə yemək yeməsi və böyüklərin sağlam qidalanması uşaqlarda meyvə-tərəvəzə marağı gücləndirir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, məcburiyyət və ya şirniyyatla mükafatlandırmaq əks nəticə verə bilər.
Mənbə: BBC News

Berlinin "Şarite" klinikasında pulmonoloq doktor Klaus Veber qəbul etdiyi 45 yaşlı qadın pasiyentdə bir il əvvəl başlayan astmanın səbəbini araşdırmağa başlayıb. Ev şəraiti ilə maraqlanarkən məlum olub ki, qadın hər gün paltarlarını yataq otağında radiatorun üzərində qurudur.
Həkim otağın havasından nümunə götürərək analiz edib və mikroskop altında Aspergillus göbələyinin sporlarını aşkar edib. Onların konsentrasiyası normadan 50 dəfə yüksək olub.
Məlumata görə, bir dəfə yuyulan paltarın quruması zamanı havaya təxminən 2 litr su buxarı ayrılır. Pəncərələr bağlı olduqda rütubət 70–80 faizə çatır və bu şəraitdə kif göbələkləri sürətlə çoxalır. İnsan bu sporları nəfəs aldıqda onlar ağciyərlərə daxil olur, immun sistemi onlara reaksiya verir, nəticədə iltihab yaranır və bu, astmanın inkişafına səbəb ola bilər.
300 astma xəstəsinin iştirak etdiyi araşdırmada onların 180-nin (60 faiz) evdə paltarı yataq otağında qurutduğu müəyyən edilib. Sağlam insanlardan ibarət nəzarət qrupunda isə bu göstərici cəmi 13 faiz olub. Həkim pasiyentə yataq otağında paltar qurutmağı qadağan edib. Bildirilir ki, üç ay sonra astma əlamətləri aradan qalxıb və inhalyatora ehtiyac qalmayıb.

Sosial şəbəkələrdə "Tesla" şirkətinin tənha qadınlar üçün humanoid robot hazırladığı ilə bağlı yayılan məlumatların həqiqəti əks etdirmədiyi bildirilib. Viral paylaşımlarda robotun tərəfdaş rolunu əvəz etməsi və artıq 5 min öncədən sifariş aldığı iddia olunsa da, bu barədə rəsmi təsdiq yoxdur.
Əslində "Tesla" Optimus adlı humanoid robot üzərində çalışır. Şirkətin açıqlamalarına görə, layihənin məqsədi istehsalat, logistika, təkrarlanan əməliyyatlar və məişətdə insanlara praktiki kömək göstərməkdir. Robotun romantik tərəfdaş kimi təqdim olunması və ya bu məqsədlə istehsal edilməsi barədə heç bir rəsmi məlumat yoxdur.
Mütəxəssislər hesab edir ki, gələcəkdə humanoid robotlardan köməkçi və ya kompanyon kimi istifadə oluna bilər. Lakin hazırda "Tesla"nın inkişaf etdirdiyi texnologiya əsasən avtomatlaşdırma, süni intellekt və fiziki əməyin yüngülləşdirilməsinə yönəlib. Buna görə də sosial şəbəkələrdə yayılan iddialar daha çox diqqət cəlb etmək məqsədi daşıyan dezinformasiya kimi qiymətləndirilib.

Toronto Universiteti, Arizona Dövlət Universiteti və Mount Sinai İkan Tibb Məktəbinin alimlərinin tədqiqatlarına əsaslanan məqalədə bildirilir ki, gün batımını izləmək təkcə estetik zövq deyil, həm də psixi və fiziki sağlamlıq üçün faydalı vərdiş hesab olunur. Alimlərin fikrincə, bu mənzərə insanda heyranlıq hissi yaradaraq stress, narahatlıq və mənfi düşüncələrin azalmasına kömək edir.
Araşdırmalar göstərir ki, gün batımı zamanı yaranan müsbət emosiyalar diqqəti gündəlik problemlərdən yayındırır, insanı indiki ana kökləyir və yaddaşın, diqqətin, hətta yaradıcılığın yaxşılaşmasına şərait yaradır. Mütəxəssislər qeyd edir ki, təbiət mənzərələri ilə müntəzəm təmas iltihab göstəricilərinin azalması, ürək-damar xəstəlikləri və depressiya riskinin aşağı düşməsi ilə də əlaqələndirilir.
Bundan başqa, axşam saatlarında günəş işığının zəifləməsi orqanizmin bioloji saatını tənzimləyir. Bu zaman kortizol hormonunun səviyyəsi azalır, melatonin ifrazı artır və bədən yuxuya hazırlaşır. Nəticədə yuxu keyfiyyəti yüksəlir, emosional gərginlik isə azalır.
Psixoloqlar hesab edir ki, gün batımını izləmək insanlarda empatiya və yardımsevərlik hissini də gücləndirir. Onların fikrincə, hər gün cəmi bir neçə dəqiqə təbiətin bu mənzərəsini seyr etmək həm ruh halını yaxşılaşdıran, həm də sağlam həyat tərzini dəstəkləyən sadə və ödənişsiz vərdişdir.

Mütəxəssislər kişilərin emosiyalarını açıq ifadə etməsinin həm psixi, həm də fiziki sağlamlıq üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildiriB.

CNN-in mövzu ilə bağlı paylaşılan yazıda qeyd olunur ki, "güclü kişi ağlamaz" kimi stereotiplər bir çox kişinin hisslərini gizlətməsinə və psixoloji yardım almaqdan çəkinməsinə səbəb olur.
Psixoloqların sözlərinə görə, emosiyaların uzun müddət boğulması stress, narahatlıq, depressiya, aqressiya və sosial təcrid riskini artırır. Kişilər yaşadıqları çətinlikləri ifadə etmək əvəzinə,

bəzən işə həddindən artıq aludə olur, alkoqoldan istifadə edir və ya riskli davranışlara meyl göstərir.
Araşdırmalar göstərib ki, ailə üzvləri, dostlar və ya mütəxəssislərlə açıq ünsiyyət quran kişilər psixoloji gərginliyin öhdəsindən daha asan gəlir, münasibətlərini möhkəmləndirir və

ümumi həyat keyfiyyətini artırır. Ekspertlər cəmiyyətdə kişilərin kömək istəməsini zəiflik deyil, məsuliyyətli və sağlam davranış kimi qəbul etməyin vacibliyini vurğulayıb.

Onların fikrincə, emosiyaların ifadə olunması psixi sağlamlığın qorunmasının əsas şərtlərindən biridir.

Alkoqol qəbulunda baş verən dəyişikliklərin təhlili gələcəkdə demensiya riskini daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir. Alimlərin apardığı yeni araşdırmada 500 mindən çox insanın məlumatları, həmçinin 2,4 milyondan artıq şəxsin genetik göstəriciləri təhlil olunub. «Nature Mental Health» jurnalında dərc edilən nəticələr göstərib ki, sonradan demensiya diaqnozu alan şəxslər alkoqol qəbulunu tədricən azaltmağa meylli olurlar. Tədqiqatçıların fikrincə, bu dəyişiklik beynin erkən mərhələdə baş verən funksional pozuntuları ilə əlaqəli ola bilər və demensiyanın ilkin xəbərdaredici əlamətlərindən biri hesab edilir.
Mütəxəssislər bildiriblər ki, alkoqolun daha az qəbul edilməsi demensiya diaqnozu anlamına gəlmir və bu göstərici təkbaşına xəstəliyi təsdiqləmir. Bununla belə, insanın davranışında, xüsusilə də alkoqol istehlakı vərdişlərində səbəbsiz dəyişikliklərin digər klinik əlamətlərlə birlikdə qiymətləndirilməsi erkən diaqnoz imkanlarını artıra bilər.
Mənbə: Nature Mental Health, 2026.

Həkimlər 14 yaşlı qız üzərində nadir cərrahi əməliyyat həyata keçirib. Üz nahiyəsində güclü ağrılar, burun tutulması, baş ağrıları və göz ətrafında narahatlıq şikayətləri ilə xəstəxanaya müraciət edən yeniyetmənin müayinəsi zamanı qeyri-adi səbəb üzə çıxıb.
Rusiyanın Yekaterinburq şəhərində baş verən hadisə zamanı məlum olub ki, ağıl dişin inkişafının başlanğıc mərhələsi diş sırasından kənarda, haymor boşluğu nahiyəsində formalaşıb və sinusun normal fəaliyyətini tamamilə bloklayıb. Nəticədə seliyin təbii axını pozulub, bu da xroniki iltihabın yaranmasına səbəb olub.
Həkimlər müasir funksional endoskopik sinus cərrahiyyəsi (FESS) üsulundan istifadə edərək dişi follikulu ilə birlikdə çıxarıb. Əməliyyat zamanı nə xarici kəsiklərə, nə də üst çənənin deşilməsinə ehtiyac qalmayıb. Müdaxilədən cəmi iki gün sonra qızın ağrıları aradan qalxıb, bir həftə sonra isə o, evə buraxılıb.

24 yaşlı Azərbaycan vətəndaşının beynəlxalq orqan mafiyasının qurbanına çevrilməsi insan orqanlarının qanunsuz alveri ilə məşğul olan böyük bir şəbəkəni ortaya çıxarıb.
Məlum olub ki, 50 Azərbaycan vətəndaşı gizli şəkildə Şərqi Afrikaya aparılıb, Keniyada yerləşən özəl klinikada müxtəlif orqanları çıxarılaraq əsasən İsrail vətəndaşlarına köçürülüb. Musavat.com xəbər verir ki, hazırda qanunsuz orqan transplantasiyasına görə Almaniyada məhkəmə prosesi keçirilir. İttihama görə, 24 yaşlı Azərbaycan vətəndaşının böyrəyi Keniyada fəaliyyət göstərən özəl klinikada 59 yaşlı Almaniya sakininə köçürülüb. İndi həmin qadın Sabine Fişer-Kuqler orqan alverinə təhrik ittihamı ilə mühakimə olunur və onu 5 ilə qədər həbs cəzası gözləyir.

Hadisə necə üzə çıxıb?
Məsələ ilk dəfə Almaniyanın aparıcı media qurumları – “ZDF”, “Der Şpigel” və “Deutsche Welle” tərəfindən aparılan geniş jurnalist araşdırmasından sonra beynəlxalq rezonans doğurub. Araşdırmada Keniyanın Eldoret şəhərində yerləşən “MediHeal” klinikasının ətrafında fəaliyyət göstərdiyi iddia olunan beynəlxalq orqan alveri şəbəkəsinin fəaliyyəti təsvir olunurdu. Uzun illər böyrək çatışmazlığından əziyyət çəkən Sabine Fişer-Kuqler jurnalistlərə etiraf edib ki, böyrək əldə etmək üçün vasitəçilərə 100 min-200 min dollar, bəzi mənbələrə görə isə 200 min avro həcmində vəsait ödəyib. Almaniya qanunvericiliyinə görə insan orqanının alınması və ya satılması ilə bağlı maliyyə əməliyyatları cinayət hesab olunur. Məhkəmə prosesinin 2026-cı il iyunun 23-də Bavariyanın Vaysenburq şəhərində başlanıb. Qadın məhkəmədə peşman olduğunu və həyatda qalmaq üçün çıxış yolu axtardığını söyləyib.

Azərbaycanlı donor kim olub?

Araşdırmalarda adı açıqlanmayan donorun 24 yaşlı Azərbaycan vətəndaşı olduğu göstərilir. Sabine Fişer-Kuqler bildirib ki, əməliyyatdan əvvəl və sonra həmin gənclə cəmi bir neçə dəqiqə görüşüb. Vasitəçilər ona donorla yaxın təmas qurmamağı tövsiyə ediblər. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri isə budur ki, rəsmi sənədlərdə donorun heç bir ödəniş almadan könüllü şəkildə orqan bağışladığı göstərilib. Halbuki əməliyyatda iştirak edənlərin əksəriyyətinin onun pul aldığını deyiblər. Məbləğ açıqlanmasa da, donora adətən qəpik-quruş çatdığı ümumi məlum faktdır.
Keniyada fəaliyyət göstərən şəbəkə
Araşdırmaların mərkəzində “MedLead” adlı vasitəçi şirkət dayanır. Şirkət xarici ölkələrdə qısa müddətdə böyrək transplantasiyası təşkil etdiyini və bunun tam qanuni olduğunu iddia edir. Lakin jurnalist araşdırmaları tam fərqli mənzərə ortaya çıxarıb. İddialara görə, Avropa, İsrail və ABŞ-dan olan varlı xəstələrə əsasən Azərbaycan, Pakistan, Qazaxıstan və digər ölkələrdən gətirilən donorların orqanları təklif olunub. Donorlar isə çox vaxt maddi sıxıntı içində olan gənclərdən seçilib. “MediHeal” klinikası ilə bağlı Keniyada aparılan araşdırmalar zamanı yüzlərlə transplantasiya əməliyyatının sənədləri incələnib. Məlum olub ki, 2018-2025-ci illərdə yüzlərlə böyrək transplantasiyası həyata keçirilib və xarici vətəndaşlar əməliyyat olunanlar arasında mühüm yer tutublar.

Azərbaycanlılar niyə hədəfə çevrilib?
Keniyada fəaliyyət göstərən istehlakçı təşkilatlarının və araşdırma qruplarının hesabatlarında diqqətçəkən bir fakt yer alıb. Həmin məlumatlara görə, xarici donorlar arasında Azərbaycan vətəndaşları xüsusi üstünlük təşkil edib. Hesabatda 50 Azərbaycan vətəndaşının donor qismində iştirak etdiyi qeyd olunur. Hətta 25 israilli pasiyentə məhz azərbaycanlı donorların böyrəklərinin köçürüldüyü göstərilir.
Bu fakt Azərbaycan vətəndaşlarının beynəlxalq orqan alveri şəbəkələrinin hədəfinə çevrilməsi ehtimalını gündəmə gətirir.

Şəbəkənin arxasında kimlər dayanır?
Araşdırmalarda İsrail vətəndaşı Robert Şpolanskinin adı əsas fiqurlardan biri kimi hallanır. Tel-Əviv məhkəməsinin 2016-cı il ittiham aktında onun Şri-Lanka, Türkiyə, Filippin və Tailandda qanunsuz böyrək transplantasiyalarının təşkilində iştirak etdiyi qeyd olunub. Materiallarda həmçinin Boris Volfman adlı şəxsin beynəlxalq şəbəkənin rəhbərlərindən biri olduğu bildirilir. Şpolanski isə bu ittihamları rədd edir.
“MediHeal” qrupuna isə Hindistan əsilli keçmiş keniyalı deputat Şarup Mişra rəhbərlik edir. Onun fəaliyyəti ilə bağlı Keniyada həm ittihamlar, həm də əks arqumentlər səsləndirilib. Bir sıra araşdırma komissiyaları klinika rəhbərliyinin məsuliyyətə cəlb olunmasını tövsiyə etsə də, klinika bütün ittihamları rədd edir və qanun çərçivəsində fəaliyyət göstərdiyini bildirir.

Dünyanın yeni “qara bazarı”
Avropa Şurası və beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları insan orqanlarının qanunsuz dövriyyəsini müasir dövrün ən təhlükəli transmilli cinayətlərindən biri hesab edir. Bu cinayət növü əsasən kasıb donorlarla varlı xəstələr arasındakı sosial bərabərsizlikdən qidalanır. Sabine Fişer-Kuqlerin işi isə bu qlobal problemin yalnız görünən hissəsidir. Məhkəmə prosesində veriləcək qərar Almaniyada ilk nümunələrdən biri sayıla bilər. Azərbaycan da daxil olmaqla müxtəlif ölkələrdən olan gənclərin orqanları hesabına milyardlarla dollar qazanan beynəlxalq şəbəkələrin tam şəkildə ifşası və məsuliyyətə cəlb olunması mümkün olacaqmı?
Bu sualın cavabı təkcə Almaniya məhkəmələrinin deyil, həm də beynəlxalq hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətindən asılı olacaq. Azərbaycanda isə bu hadisə xaricdə vətəndaşlarımızın qanunsuz orqan alveri şəbəkələrinin qurbanına çevrilməsi riskinin nə qədər ciddi olduğunu bir daha göstərir.

Azərbaycanlılar orqan mafiyasının hədəfində
Azərbaycan uzun illərdir ki, orqan mafiyasının hədəfindədir. Zaman-zaman Ukrayna, Belarus və digər dövlətlərdə əsasən İsrail vətəndaşları tərəfindən idarə edilən beynəlxalq orqan mafiyalarının ifşası ilə bağlı məlumatlar yayılır. Məsələn, 2010-cu ildə Musavat.com-da yer alan “Azərbaycanda işləyən orqan mafiyasi belarusu da hərəkətə keçirdi”
(https://musavat.com/news/gundem/AZERBAYCANDA-ISLEYEN-ORQAN-MAFIYASI-BELARUSU-DA-HEREKETE-KE%C3%87IRDI_82382.html) sərlöhvəli məqalədə Ukraynada orqan mafiyasının ifşasından söhbət açılır.
Həmin yazıdan sitat: “Məlum olub ki, bu mafiya internet vasitəsilə Ukrayna, Belarus, Moldova və Özbəkistandan olan aztəminatlı insanları böyrəklərini satmağa sövq edib. Donorlar üzərində cərrahiyyə əməliyyatlarının çoxu Bakıdakı özəl klinikalarda ukraynalı həkimlər tərəfindən aparılıb. Bu işdə Kiyevdəki Şalimov adına Cərrahiyyə və Transplantasiya İnstitutunun yüksək ixtisaslı həkimlərinin iştirak etdiyi bildirilir. Cərrahiyyə əməliyyatlarının bir neçəsi həmin institutda aparılıb və belə faktlardan birinin üstünün açılması nəticəsində mafiya ifşa olunub. Belarus DİN-in idarə rəisinin müavini deyib ki, insan orqanları ilə alver edən mafiyanın qurbanı olan ölkə vətəndaşları əsasən 23-25 yaşında olan gənclərdir. Onların hamısının maddi problemləri olub. Müəyyən hallarda isə donorlara psixoloji təzyiq göstərilib və onların böyrəklərini könüllü şəkildə satdığı barədə imic formalaşdırılıb. Podqruşi deyib ki, mütəşəkkil cinayətkar dəstəyə başçılıq edənlərdən biri Belarus əsilli yəhudidir. O, 90-cı illərin əvvəllərində İsrailə köçüb və hazırda bu ölkənin vətəndaşıdır. S.Podqruşi mafiyanın qurbanı olan Belarus vətəndaşlarının sayının daha artıq ola biləcəyini istisna etməyib. O, deyib ki, dəstənin fəaliyyəti ilə bağlı araşdırmalar Ukrayna hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq şəraitində aparılır. Qeyd edək ki, bu, Azərbaycanla əlaqəsi olan ikinci beynəlxalq orqan mafiyasıdır. Bir neçə ay əvvəl İsrail polisi donorların böyrəklərini Bakıdakı klinikalarda çıxardıb satan mafiya üzvlərini həbs etmişdi və dəstəyə istefada olan general başçılıq edirdi. İstisna deyil ki, Ukraynada ifşa edilən dəstə də bu mafiya ilə əlaqəli işləyib”.

Fransada uzun müddətdən sonra ilk dəfə Ebola virusuna yoluxma halı təsdiqlənib. Məlumata görə, xəstəlik Demokratik Konqo Respublikasında humanitar missiyada çalışan və daha sonra ölkəsinə qayıdan həkimdə aşkarlanıb. Fransa Səhiyyə Nazirliyi diaqnozu təsdiqlədikdən sonra pasiyentin dərhal xüsusi izolyasiya şöbəsinə yerləşdirildiyini bildirib.
Hazırda səhiyyə orqanları yoluxmuş şəxslə təmasda olan insanların müəyyənləşdirilməsi üçün epidemioloji araşdırma aparır. Risk qrupuna daxil olan şəxslərin 21 gün müddətində tibbi nəzarət altında qalacağı bildirilib. Pasiyentin vəziyyətinin stabil olduğu qeyd olunur.
Mütəxəssislər vurğulayıb ki, yoluxma Fransada baş verməyib, virusun mənbəyi hazırda Ebola epidemiyasının davam etdiyi Demokratik Konqo Respublikası hesab olunur.
Qeyd edək ki, Ebola yüksək ölüm riski ilə xarakterizə olunan virus infeksiyasıdır və əsasən yoluxmuş şəxsin qanı və digər bioloji mayeləri ilə təmas nəticəsində yayılır.

“Science” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma göstərib ki, uzaqdan işləyən əməkdaşlar ənənəvi iş yerlərində çalışanlarla müqayisədə psixoloq və digər psixi sağlamlıq mütəxəssislərinə daha çox müraciət edir. Tədqiqatın nəticələrinə görə, evdən işləmək insanların daha çox tənhalıq hissi aşılayır, narahatlıq və depressiya əlamətlərinin artmasına səbəb olur.

Araşdırma 2011–2024-cü illər ərzində ABŞ-da 588 mindən çox işçinin məlumatları əsasında aparılıb. Alimlər müəyyən edib ki, pandemiyadan sonra uzaqdan işləməyə keçən şəxslər gün ərzində daha çox vaxt tək olur, onların psixoloji vəziyyəti pisləşir və psixi sağlamlıq xidmətlərindən istifadə halları artır.

Tədqiqat müəllifləri bildirib ki, işçilərin əksəriyyəti uzaqdan işləməyə üstünlük versə də, bu model sosial əlaqələrin azalmasına gətirib çıxarır. Mütəxəssislər hesab edir ki, insanlarla gündəlik ünsiyyət psixi sağlamlığın qorunması üçün vacibdir.

Ekspertlər uzaqdan işləyən şəxslərə sosial aktivliklərini artırmağı, dostlar və həmkarlarla daha çox ünsiyyət qurmağı tövsiyə edir.

Barmaqları “şıkkıldatmaq” sağlamlığa zərərli olduğu və artritə səbəb olduğu barədə fikirlər geniş yayılıb. Lakin elmi araşdırmalar bu iddianı təsdiqləmir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, eşidilən səs sümüklərin bir-birinə dəyməsindən yaranmır. Oynaqları əhatə edən sinovial mayedə həll olmuş karbon qazı, azot və oksigen kimi qazlar mövcuddur. Oynaq dartıldıqda təzyiq azalır, qaz qabarcıqları əmələ gəlir və onların sürətlə yaranması və ya çökməsi xarakterik “çıt” səsinə səbəb olur.
Bu mövzuda ən məşhur təcrübələrdən birini amerikalı alim Donald Unger aparıb. O, təxminən 60 il ərzində yalnız sol əlinin barmaqlarını mütəmadi olaraq şıkkıldadıb, sağ əlini isə toxunulmaz saxlayıb. Sonradan hər iki əli müqayisə edən alim artrit və ya digər ciddi fərqlərin olmadığını müəyyən edib. Bu qeyri-adi araşdırmaya görə o, Şnobel mükafatına layiq görülüb.

Robotik xərçəng cərrahiyyəsi sahəsində fəaliyyəti ilə tanınan türkiyəli professor Oktar Asoğlu İngiltərədə keçiriləcək 10-cu Portsmouth Kolorektal Konqresində canlı əməliyyat həyata keçirəcək. O, bu nüfuzlu tədbirdə Türkiyə adından belə bir missiyanı yerinə yetirən ilk cərrah olacaq. Tədbir həm konqres zalında, həm də onlayn platformalar vasitəsilə minlərlə həkim tərəfindən izlənəcək.
Prof. Asoğlunun sözlərinə görə, canlı əməliyyat rektum xərçəngi cərrahiyyəsinin əsas texnikasını formalaşdıran 90 yaşlı məşhur cərrah Bill Şildsin moderatorluğu ilə baş tutacaq. Təxminən 2,5 saat davam edəcək əməliyyat zamanı sahənin aparıcı alimləri prosesi izləyərək müzakirələr aparacaq.
Professor bildirib ki, o, daha əvvəl Rusiya, Avropa və Asiyada keçirilən elmi konqreslərdə də canlı əməliyyatlar həyata keçirib. Lakin İngiltərədəki bu tədbir xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, o, xarici ölkədə keçirilən beynəlxalq konqres zamanı xarici pasiyenti əməliyyat edən ilk türk cərrah kimi tarixə düşəcək.

ABŞ-ın Miçiqan Dövlət Universitetinin alimləri maraqlı bir nəticəyə gəliblər. Araşdırma göstərib ki, gənclik dövründə müəyyən edilən peşə maraqları yalnız gələcək peşə seçimini deyil, insanın sonrakı həyatında verəcəyi mühüm qərarları da proqnozlaşdıra bilir.
“Journal of Personality and Social Psychology” jurnalında dərc olunan tədqiqat çərçivəsində 8 mindən çox insan 11 il ərzində izlənilib. İştirakçılar 2011-2012-ci illərdə peşə maraqlarını müəyyən edən testlərdən keçiblər. On ildən çox vaxt keçdikdən sonra alimlər onların iş həyatı, ailə münasibətləri və ictimai fəaliyyətlərini təhlil ediblər.
Məlum olub ki, liderlik, biznes və insanlara təsir göstərmək istəyi ilə xarakterizə olunan maraqlar daha yüksək vəzifələrə yüksəlmə, ictimai fəaliyyətlərdə iştirak və müxtəlif sosial uğurlarla əlaqəlidir. Sosial yönümlü maraqlar ailə və münasibətlər sahəsində, bədii maraqlar isə mədəni tədbirlərdə iştirakla bağlı olub.
Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, peşə maraqları insanın şəxsiyyət xüsusiyyətləri qədər, bəzi hallarda isə onlardan daha güclü proqnozlaşdırıcı amil ola bilər. Onların fikrincə, bu testlərdən yalnız yeniyetmələr deyil, hər yaşda insanlar həyat və karyera qərarları verərkən faydalana bilərlər.
Mənbə: Michigan State University, Journal of Personality and Social Psychology, 2026

Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin (EEA) 2025-ci il üzrə su hövzələrinin keyfiyyətinə dair hesabatı açıqlanıb. Hesabata əsasən, Avropada nəzarətdə saxlanılan çimərliklərin, göllərin və çayların 96 faizi minimum keyfiyyət standartlarına cavab verir. Yalnız 1,5 faiz su hövzəsi “pis” kateqoriyasında qiymətləndirilib.
Araşdırmaya görə, Avropada ən təmiz çimərlik və sahil sularına malik ölkə Kipr olub. Burada nəzarət edilən bütün çimmə zonaları “əla” keyfiyyət göstəricisi əldə edib. Sonrakı yerlərdə Yunanıstan (97,1 faiz), Bolqarıstan (96,9 faiz) və Avstriya (96,5 faiz) qərarlaşıb.
Göl və çay sularının keyfiyyətinə görə isə Avstriya və Finlandiya liderdir. Hər iki ölkədə daxili su hövzələrinin təxminən 95 faizi “əla” səviyyədə qiymətləndirilib.
Ən zəif nəticə isə Albaniyada qeydə alınıb. Bu ölkədə su hövzələrinin cəmi 16,8 faizi “əla” keyfiyyət göstəricisinə malikdir. Estoniya, Polşa, Macarıstan və Belçika da aşağı nəticə göstərən ölkələr sırasında yer alıb.
Hesabatda həmçinin bildirilib ki, daxili su hövzələri üzrə ən problemli vəziyyət İspaniyada müşahidə olunur. Ölkənin çay və göllərinin 11 faizdən çoxu “pis” keyfiyyətli hesab edilir.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda ən təmiz çimərliklər: Bilgəh, Pirşağı, Şüvəlan və Mərdəkandır.

Mənbə: Euronews, Avropa Ətraf Mühit Agentliyi (EEA), 2025

Türkiyəli həkim və nevrologiya üzrə mütəxəssis Oytun Erbaş qısa boylu insanların ömür uzunluğu ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlərlə yenidən müzakirələrə səbəb olub.
Erbaşın sözlərinə görə, boy artımında iştirak edən bəzi hormonlar və böyümə faktorları yaşlanma prosesinə də təsir göstərir. O hesab edir ki, bu mexanizmlər qısa boylu insanların bəzi sağlamlıq üstünlüklərinə malik olmasını izah edir.
“Verywell Health” nəşrində dərc olunan məqalədə qeyd olunub ki, bəzi elmi tədqiqatlar qısa boylu insanların uzunboylulara nisbətən orta hesabla 2-5 il daha çox yaşaya biləcəyini göstərib. Araşdırmalara görə, bunun səbəbləri arasında daha az hüceyrəyə sahib olmaq, sərbəst radikalların təsirinə daha az məruz qalmaq və uzunömürlülüklə əlaqələndirilən genin qoruyucu təsiri yer alır.
Məqalədə istinad olunan tədqiqatlardan birində boyu 157 santimetrdən aşağı olan yapon əsilli amerikalı kişilərin daha uzun ömür sürdüyü müəyyən edilib. Digər araşdırmada isə İtaliyada boyu 160 santimetrdən aşağı olan kişilərin daha hündür həmyaşıdlarından təxminən iki il çox yaşadığı bildirilib.

Sinqapurun Nanyang Technological University alimləri ölçüsü cəmi 4,4 millimetr olan yeni tibbi robot hazırlayıblar. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, miniatür qurğu insan orqanizmində hərəkət edərək bir neçə vacib tibbi funksiyanı yerinə yetirə bilir.
Robot yumşaq toxumalar daxilində hərəkət etmək, kiçik kəsiklər aparmaq, dərmanları birbaşa hədəf bölgəyə çatdırmaq, laborator analiz üçün nümunələr götürmək və lokal istilik yaradaraq müalicə aparmaq imkanına malikdir.
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, qurğu xaricdən tətbiq olunan maqnit sahələri vasitəsilə idarə olunur və onun işləməsi üçün naqil, batareya və ya daxili elektronika tələb edilmir. Robotun müxtəlif iş rejimləri arasında keçidi bir saniyədən də az vaxt aparır. Bunun əsas səbəbi robotun ayrı-ayrı hissələrinin maqnit təsirlərinə müstəqil reaksiya verə bilməsidir.
Sınaqlar jelatin modelləri və toyuq qaraciyəri nümunələri üzərində aparılıb. Təcrübələr zamanı robot bütün nəzərdə tutulan funksiyaları uğurla yerinə yetirib. Bundan əlavə, istifadə olunan materialların yüksək biouyğunluğu da təsdiqlənib. Araşdırma nəticələrinə görə, robotla təmasdan sonra dəri hüceyrələrinin 99 faizdən çoxu canlılığını qoruyub saxlayıb.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, texnologiya hələ ilkin inkişaf mərhələsində olsa da, gələcəkdə azinvaziv əməliyyatların, diaqnostikanın və hədəflənmiş müalicə üsullarının daha təhlükəsiz və effektiv həyata keçirilməsinə kömək edə bilər.
Mənbə: Involta.media, 2026.

TikTok istifadəçilərindən biri uzun illər əziyyət çəkdiyi psoriaz xəstəliyindən ABŞ-da aldığı müalicə sayəsində xilas olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Rusiyada ona əsasən hormonal məlhəmlər və hormonal inyeksiyalar təyin olunub. Lakin bu müalicələr qısa müddətli effekt versə də, sonradan vəziyyətinin daha da ağırlaşmasına səbəb olub.
İstifadəçi ABŞ-a köçdükdən sonra dermatoloqa müraciət etdiyini və həkimin ona müasir bioloji preparat təyin etdiyini deyib. O, bildirib ki, bir ay fasilə ilə vurulan iki inyeksiyadan sonra dərisindəki səpgilər və qabıqlanmalar tamamilə yox olub. Hazırda isə həmin preparatı iki aydan bir qəbul etdiyini və normal həyatına qayıtdığını qeyd edib.
Qeyd edək ki, psoriaz xroniki, iltihabi və autoimmun mənşəli dəri xəstəliyidir. Xəstəlik zamanı immun sistemi dəri hüceyrələrinin normadan dəfələrlə sürətli çoxalmasına səbəb olur. Nəticədə dəridə qızarmış, qalınlaşmış, gümüşü rəngli qabıqlarla örtülmüş lövhələr əmələ gəlir. Xəstəlik yoluxucu deyil və insandan-insana keçmir.
TikTok istifadəçisi preparatın adını açıqlamayıb. Lakin müalicə metoduna əsasən demək olar ki, IL-23 inhibitorları qrupuna aid bioloji preparatların istifadəsi ehtimalı çoxdur. Bu preparat ilk inyeksiyanı 0-cı həftədə, ikinci inyeksiyanı isə 4 həftə sonra tələb edir, daha sonra hər 12 həftədən bir vurulur.
Bu preparatlar yalnız Amerikada istifadə edilmir. Onlar ABŞ, Avropa ölkələri və bir sıra digər dövlətlərdə də təsdiqlənib. Lakin yüksək qiymətləri və məhdud əlçatanlıqları səbəbindən bəzi ölkələrdə xəstələr bu müalicəyə daha gec çıxış əldə edir.
Vacib məqam: bu preparatlar psoriazı tam "sağaltmır". Onlar xəstəliyi nəzarət altına alır və bir çox xəstədə dərini tam və ya demək olar tam təmizləyə bilir.

Uzun illərdir qadınlar arasında geniş yayılmış fikirlərdən biri yaxın münasibətdə olan və ya birlikdə yaşayan qadınların aybaşı dövrlərinin zamanla sinxronlaşmasıdır. Lakin müasir elmi araşdırmalar bu nəzəriyyənin etibarlı sübutlara əsaslanmadığını göstərir.
Bu mövzu Velsli Kollecinin tələbəsi Marta MakKlintokun Nature jurnalında dərc olunan araşdırmasından sonra geniş diqqət çəkib. Tədqiqat zamanı yataqxanada birlikdə yaşayan 135 tələbənin menstrual dövrləri izlənilib və yaxın rəfiqələr arasında aybaşı tarixlərinin bir-birinə yaxınlaşdığı irəli sürülüb.
Araşdırma uzun müddət elmi və populyar mətbuatda geniş müzakirə olunsa da, sonrakı illərdə bir çox alimlər nəticələrin metodoloji qüsurlar daşıdığını bildiriblər. ABŞ-ın Missuri Universitetinin antropologiya professoru Klayd Uilson və digər tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, sonrakı araşdırmaların əksəriyyəti MakKlintokun nəticələrini təsdiqləyə bilməyib.
1999-cu ildə Human Reproduction jurnalında dərc olunan məqalədə antropoloq Beverli Strassmann aybaşı dövrlərinin üst-üstə düşməsinin statistik baxımdan normal hal olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, orta hesabla 28 günlük menstrual dövrə malik qadınlarda menstruasiya tarixlərinin müəyyən hallarda eyni vaxta təsadüf etməsi gözlənilən ehtimaldır və bu, mütləq sinxronlaşma demək deyil.
Mənbə: Nature, Human Reproduction, Mail Health Desk.

ABŞ-da aparılan yeni araşdırma smartfonların yayılmasının doğum səviyyəsinin azalmasına təsir göstərəcəyini ortaya qoyub. Tədqiqatın nəticələrinə görə, 2007-ci ildə ilk iPhone-un təqdim edilməsindən sonra müşahidə olunan doğum göstəricilərindəki azalmanın 33-52 faizi smartfonların geniş yayılması ilə əlaqəli olub.
Araşdırma müəllifləri bildirib ki, smartfonlar insanların gündəlik davranışlarını dəyişdirərək üzbəüz ünsiyyəti azaldır. Nəticədə gənclər arasında sosial əlaqələrin zəifləməsi, cinsi aktivliyin azalması və onlayn məzmuna daha çox vaxt ayrılması doğum göstəricilərinə təsir edən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Tədqiqat zamanı ABŞ-da 2007-2011-ci illər arasında iPhone-a çıxış imkanları ilə doğum göstəriciləri müqayisə edilib. Məlum olub ki, smartfonların daha sürətlə yayıldığı bölgələrdə xüsusilə 15-24 yaşlı qadınlar arasında doğum səviyyəsi kəskin azalıb.
Bununla belə, alimlər vurğulayıb ki, smartfonlar doğum səviyyəsinin azalmasının yeganə səbəbi deyil. Mənzil və uşaq baxımı xərclərinin artması, iqtisadi qeyri-müəyyənlik, nikah yaşının yüksəlməsi və karyera prioritetləri də mühüm rol oynayır.

“QAZir ERTEN” podkastında Qazaxıstanın Milli Elmi Tibb Mərkəzinin (NNTM) terapiya şöbəsinin müdiri, beynəlxalq ixtisaslı həkim Aynur Dosjan, isti çay içmə ənənəsinin sağlamlıq üçün yarada biləcəyi risklərdən danışıb.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, temperaturu 60-65 dərəcədən yüksək olan içkilərin müntəzəm qəbulu qida borusunun selikli qişasında davamlı zədələnmələrə səbəb olur. Bu cür termiki təsirin isə qida borusu xərçənginin inkişaf riskini artırdığı elmi araşdırmalarda göstərilib.
Həkim qeyd edib ki, bir çox türk və Asiya xalqlarında olduğu kimi, Qazaxıstanda da qonaqlara çox isti çay təqdim etmək hörmət əlaməti sayılır. Lakin sağlamlıq baxımından çayın bir qədər soyuduqdan sonra içilməsi daha təhlükəsiz hesab olunur.
Aynur Dosjan vurğulayıb ki, təhlükə çayın özündə deyil, onun yüksək temperaturunda gizlənir. Buna görə də mütəxəssislər isti içkilərin qaynar halda deyil, qəbul üçün təhlükəsiz temperatura qədər soyuduqdan sonra içilməsini tövsiyə edib.

“Phytotherapy Research” jurnalında dərc olunmuş genişmiqyaslı araşdırmada alimlər aloe veranın sağlamlığa təsirləri ilə bağlı aparılmış sistematik icmal və meta-analizlərin nəticələrini ümumiləşdiriblər. Tədqiqat çərçivəsində aloe veranın 71 müxtəlif sağlamlıq göstəricisinə təsiri qiymətləndirilib.

Araşdırma nəticələrinə görə, qiymətləndirilən göstəricilərin 67 faizində aloe veranın müsbət təsiri müşahidə edilib.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, aloe veranın dəri problemləri, ağız boşluğu xəstəlikləri və bəzi iltihabi proseslərə müsbət təsiri ilə bağlı müəyyən elmi sübutlar mövcuddur. Arıqlama və immunitetin gücləndirilməsi kimi təsirləri ilə bağlı tədqiqatlar isə hazırda davam edir.

Aloe veranın çəki idarəolunmasında rolu barədə sualı türkiyəli fitoterapiya üzrə təlimçi, 24 ildən çoxdur ki, sağlam yaşam mütəxəssisi olan Gülpəri Daşdəmir STV Xəbərə müsahibəsində cavablandırıb.

"10 KQ ARIQLADIM" - VİDEO 

ƏLAQƏ ÜÇÜN: +994 50 274 49 15 

Gülpəri Daşdəmir qeyd edib ki, aloe tərkibli məhsulların istifadəsi sağlam qidalanma, düzgün həyat tərzi və müntəzəm fiziki aktivliklə müşayiət olunduqda daha effektiv nəticələr əldə etmək mümkündür.

Sağlam yaşam mütəxəsisinin nəzarəti altında hazırlanan proqramdan yararlanan fizika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Gülgün Əhmədova aloe vera ekstraktı tərkibli məhsulların qəbulunu həyat tərzi dəyişiklikləri ilə birgə tətbiq etdikdən sonra 10 kiloqram çəki itirdiyini bildirib.

Xatırladaq ki, müxtəlif beynəlxalq araşdırmalarda aloe veranın faydaları qeyd olunsa da, mütəxəssislər bu məhsulların istifadəsində keyfiyyət, emal üsulu və tərkib xüsusiyyətlərinin nəzərə alınmasını vacib hesab edirlər.

Mənbə: Phytotherapy Research.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa üzrə regional direktoru Hans Kluqe futbol azarkeşlərini qarşıdan gələn dünya çempionatından çəkinməməyə çağırıb. Onun sözlərinə görə, Ebola virusunun turnir zamanı beynəlxalq miqyasda yayılması riski aşağı olaraq qalır və insanların səyahət planlarını dəyişməsinə ehtiyac yoxdur.

Kluqe bildirib ki, Konqo Demokratik Respublikasında və Uqandada davam edən Ebola epidemiyasına baxmayaraq, virusun yayılması əsasən ucqar ərazilərlə məhdudlaşır. Bundan əlavə, riskli bölgələrdən gələn şəxslər üçün tibbi yoxlamalar həyata keçirilir. Mütəxəssis vurğulayıb ki, Ebola yalnız yoluxmuş şəxsin qanı və ya digər bədən mayeləri ilə birbaşa təmas nəticəsində ötürülür.

11 iyun tarixinə olan məlumata görə, Konqo Demokratik Respublikasında 635 yoluxma və 127 ölüm, Uqandada isə 19 yoluxma və 2 ölüm qeydə alınıb. Dünya çempionatının keçiriləcəyi ABŞ, Kanada və Meksikada, eləcə də Avropa ölkələrində xəstəlik halı aşkarlanmayıb.

Mənbə: Euronews Health

Dr. Robot AI adlı platforma istifadəçilərə süni intellekt əsaslı tibbi görüntüləmə və ultrasəs müayinəsi təcrübəsi təqdim edir. Layihənin məqsədi müayinənin daha qısa zamanda və standartlaşdırılmış formada həyata keçirilməsinə dəstək verməkdir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, dünya miqyasında bir sıra tibbi texnologiya şirkətləri artıq ultrasəs görüntüləmənin avtomatlaşdırılması üzərində işləyir. Bu sistemlər həkimə köməkçi olaraq işləyir, görüntülərin daha dəqiq analizini təmin edir və ilkin diaqnostik qərarların sürətlənməsinə imkan yaradır.
Süni intellekt əsaslı USM sistemləri xüsusilə təcili tibbi yardım, kənd və ucqar bölgələrdə diaqnostika imkanlarının genişləndirilməsi baxımından perspektivli hesab olunur. Bununla belə, mütəxəssislər vurğulayırlar ki, robotlaşdırılmış sistemlər hələ tam olaraq həkimləri əvəz etmir və klinik qərarların qəbulunda insan nəzarəti əsas rol oynamaqda davam edir.