Sosial aktivlik zehni gücləndirir
Alimlər demensiya riskini müəyyənləşdirmək üçün xüsusilə aşağı və orta gəlirli ölkələrin əhalisi nəzərə alınmaqla hazırlanmış yeni, sadə qiymətləndirmə modeli yaradıblar. Beş əsas göstəriciyə əsaslanan bu üsul yaşlı insanlarda xəstəliyin inkişaf ehtimalını əvvəlcədən qiymətləndirməyə imkan verir.
Northumbria Universitetinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu tərəfindən hazırlanan modelin əhəmiyyəti ondadır ki, dünyada demensiya ilə yaşayan insanların təxminən 60 faizi aşağı və orta gəlirli ölkələrin payına düşür. Lakin indiyədək istifadə edilən risk qiymətləndirmə vasitələrinin əksəriyyəti yüksək gəlirli ölkələrin əhalisi əsasında hazırlanıb və digər regionlarda eyni dərəcədə effektiv nəticə vermir.
Yeni model 11 mindən çox yaşlı insanın məlumatları əsasında, üç qitədə yerləşən yeddi ölkədə sınaqdan keçirilib. Onun tətbiqi üçün qan analizi, beyin müayinəsi və ya xüsusi tibbi avadanlıq tələb olunmur. Risk göstəricilərini müəyyənləşdirmək üçün insanla sadə söhbət aparmaq kifayətdir.
Qiymətləndirmə beş əsas amilə əsaslanır:
1. Yaş: Ən güclü risk göstəricisidir. Xüsusilə 70 yaşdan sonra risk artır, 80 yaşdan etibarən isə bu artım daha nəzərəçarpan olur.
2. Sosial aktivlik: Ailə üzvləri və dostlarla ünsiyyət, digər insanlarla birgə yaşamaq, ictimai və sosial fəaliyyətlərdə iştirak nəzərə alınır.
3. Fiziki aktivlik: Gündəlik hərəkətlilik, gəzinti, ev işləri və digər fiziki fəaliyyətlər qiymətləndirilir.
4. Yüksək qan təzyiqi: Nəzarətsiz hipertoniya zamanla beynin qan damarlarına zərər verərək demensiya riskini artıra bilər.
5. Pul idarəetməsində çətinlik: İnsanın maliyyə məsələlərini əvvəlki kimi idarə edə bilməməsi, gündəlik həyatda yaranan koqnitiv dəyişikliklərin erkən əlamətlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Hər göstəriciyə müəyyən bal verilir və ümumi nəticə 0–9 bal arasında dəyişir. Tədqiqatın nəticələrinə görə, 0 bal toplayan şəxsin növbəti üç il ərzində demensiyaya tutulma ehtimalı təxminən 1 faiz, 9 bal toplayan şəxsdə isə bu göstərici 19 faizə yaxındır.
Modelin dəqiqlik göstəricisi 0,75 olub. Bu nəticə onun elmi tədqiqatlarda istifadə üçün klinik baxımdan əhəmiyyətli potensiala malik olduğunu göstərir.
Tədqiqat müəllifləri xüsusi vurğulayırlar ki, yeni alət hazırda ümumi əhali üçün rutin tibbi skrininq vasitəsi deyil. Əsas məqsəd demensiya riski yüksək olan insanları müəyyənləşdirmək, onları gələcək tədqiqatlara və klinik sınaqlara cəlb etməkdir.
Alimlər modelin Cənubi Asiya, Yaxın Şərq, Şimali Afrika və Saxaradan cənubda yerləşən Afrika ölkələrində də əlavə yoxlanılmasına ehtiyac olduğunu bildirirlər.
Mənbə: News-Medical
Saglamolun.Az
