NAMƏLUM İNFEKSİYALARI AŞKAR EDİR
Tibbi diaqnostikada metagenomik testlər naməlum infeksiyaların müəyyənləşdirilməsi və xəstələr üçün düzgün müalicə seçiminin sürətləndirilməsi baxımından getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Süni intellektlə dəstəklənən bu texnologiya həkimlərə ənənəvi analizlərlə aşkarlanması çətin olan törədiciləri müəyyən etməyə kömək edir.
Metagenomik analiz 2019-cu ilin sonunda Çinin Uhan şəhərində naməlum pnevmoniya hallarının araşdırılması zamanı xüsusi əhəmiyyət qazandı. Tədqiqatçılar xəstələrdən götürülmüş nümunələrdə əvvəllər məlum olmayan patogenin genetik xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirərək yeni koronavirusun aşkarlanmasına töhfə verdilər. Bu yanaşma COVID-19-un diaqnostik testlərinin hazırlanmasını sürətləndirdi.
Metagenomika nümunədə mövcud olan mikroorqanizmlərin genetik materialını — DNT və RNT-ni araşdırır. Ənənəvi testlər konkret infeksiyaları yoxladığı halda, bu üsul bakteriya və viruslar da daxil olmaqla, müxtəlif mikroorqanizmləri eyni vaxtda müəyyən etməyə imkan verir.
Texnologiya xüsusilə meningit, ensefalit və sepsis kimi həyati təhlükəli vəziyyətlərdə faydalı ola bilər. Belə xəstəliklərin səbəbini vaxtında müəyyənləşdirmək düzgün müalicənin seçilməsi üçün vacibdir. ABŞ-da aparılan tədqiqatlardan birində metagenomik analiz qaraciyər çatışmazlığı olan xəstədə hepatit E virusunu aşkarlayıb. Nəticədə xəstəyə uyğun antiviral müalicə tətbiq edilib və qaraciyər transplantasiyasına ehtiyac qalmayıb.
Metagenomik testlər tənəffüs yolu infeksiyalarının diaqnostikasında da ümidverici nəticələr göstərir. Londonda iki xəstəxanada aparılmış pilot tədqiqat zamanı bu üsul adi müayinələrlə aşkarlanmayan törədiciləri halların 30 faizində müəyyən edib. Bir xəstədə ağciyər xərçəngi ehtimalı əvəzinə vərəm aşkarlanaraq invaziv əməliyyatın qarşısı alınıb.
Əvvəllər genetik analizlərin aparılması və nəticələrin təhlili günlərlə, bəzən bir həftəyədək vaxt aparırdı. Yeni nəsil sekvensləmə sistemləri və süni intellekt alətləri bu prosesi sürətləndirməyə, nəticələri daha operativ qiymətləndirməyə kömək edir. Bununla belə, nəticələrin düzgün şərhi, çirklənmə ehtimalının nəzərə alınması və aşkarlanan mikroorqanizmin həqiqətən xəstəliyə səbəb olub-olmadığının müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Mütəxəssislər metagenomikanın gələcəkdə fərdiləşdirilmiş müalicənin seçilməsində və yeni epidemiyaların erkən aşkarlanmasında rolunun artacağını düşünürlər. Bu texnologiya ənənəvi müayinələri tam əvəz etməsə də, mürəkkəb diaqnostik hallarda həkimlərin qərarlarını dəstəkləyən mühüm vasitəyə çevrilə bilər.
Mənbə: BBC Health
Saglamolun.Az
